Önce: hormon tedavisi kimlere verilemez?
Aşağıdaki durumlarda sistemik (tüm vücudu etkileyen) hormon tedavisi uygulanmaz:
- Geçirilmiş ya da etkin meme kanseri
- Hormona duyarlı diğer jinekolojik tümörler — rahim kanseri öyküsü, bazı yumurtalık tümörleri, rahim sarkomu
- Nedeni aydınlatılmamış vajinal kanama — kanamanın nedeni belirlenmeden tedaviye başlanmaz
- Etkin ya da geçirilmiş damar tıkanıklığı (derin ven trombozu, akciğer embolisi)
- Etkin karaciğer hastalığı
- Yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi ya da koroner kalp hastalığı
- Geçirilmiş inme ya da geçici iskemik atak
- Denetim altına alınamamış yüksek tansiyon
Bir ayrım önemlidir: pıhtı riski olan kişilerde ağızdan östrojen uygun değildir; buna karşılık deri yoluyla verilen östrojen, ilgili uzmanın değerlendirmesiyle seçenek olarak ele alınabilir. Aynı yaklaşım auralı migren, safra kesesi hastalığı ve yüksek trigliserit için de geçerlidir.
Hormon dışı ilaç seçenekleri
Kılavuzlar bu kişiler için birkaç ilaç grubu tanımlar. Hiçbirinin hormon tedavisi kadar etkili olmadığı açıkça belirtilir; buna karşılık şikayetleri belirgin biçimde azaltabilirler.
Nörokinin reseptör blokerleri
En yeni gruptur. Beyindeki ısı ayar merkezinde, östrojen azalmasıyla aşırı uyarılan sinir hücrelerindeki sinyali doğrudan bloke ederek etki ederler.
- Sıcak basması sıklığını plaseboya göre %50'den fazla azalttığı, etkinin ilk hafta içinde başladığı bildirilmiştir.
- Geniş bir ağ meta-analizinde, bu grubun diğer hormon dışı seçeneklerden anlamlı biçimde daha etkili olduğu ve 12. haftada etkisinin standart hormon tedavilerine yakın bulunduğu bildirilmiştir.
- Karaciğer güvenliği: pazarlama sonrası dönemde karaciğer toksisitesi olguları görülmüştür. Bu nedenle tedavi öncesinde ve tedavi sırasında düzenli aralıklarla karaciğer fonksiyon testleri yapılması gerekir.
Bu ilaçların ruhsat ve erişim durumu ülkeden ülkeye değişir. Türkiye'deki durum için hekiminize danışınız.
Antidepresan grubu ilaçlar (SSRI / SNRI)
Sıcak basmalarında %20–66 arasında orta düzeyde azalma sağlarlar. Ek olarak ruh hâli ve yaşam kalitesine katkıları olabilir.
Meme kanseri tedavisi görenler için kritik uyarı: tamoksifen kullanan kişilerde paroksetin ve fluoksetin kullanılmamalıdır — tamoksifenin vücutta etkinleşmesini sağlayan enzimi bloke ederler. Bu kişilerde tercih edilen seçenek venlafaksindir; essitalopram ve sitalopram da kullanılabilir.
Olası yan etkiler: bulantı, baş dönmesi, başlangıçta kaygının geçici olarak artması, cinsel işlev sorunları ve ilaç bırakılırken görülen çekilme belirtileri.
Gabapentin ve pregabalin
Sıcak basmalarının sıklığını ve şiddetini azaltır; ayrıca uyku kalitesini ve menopoza bağlı kas-eklem ağrılarını iyileştirebilir. Bazı kişilerin pregabalini daha iyi tolere ettiği bildirilmektedir.
Yan etkileri doza bağlıdır: uyku hâli, baş dönmesi, ağız kuruluğu ve kilo alımı. Bu ilaçlar denetime tabi ilaç sınıfındadır ve bağımlılık yapabilecekleri için reçetelenmelerinde dikkatli olunması önerilir.
Diğer seçenekler
- Oksibutinin: aslen aşırı aktif mesane ilacıdır; sıcak basmalarını ve genel terlemeyi azaltmada etkili bulunmuştur. Ağız kuruluğu, kabızlık ve özellikle ileri yaşta bilişsel gerileme riski nedeniyle dikkatle kullanılır.
- Klonidin: plasebodan biraz daha etkilidir, ancak diğer seçeneklerden belirgin biçimde daha zayıftır. Aniden kesilmemeli, azaltılarak bırakılmalıdır; tansiyonu düşük olanlar için uygun değildir.
Bilişsel davranışçı terapi (BDT)
Uluslararası kılavuzlarda hormon dışı yaklaşımlar arasında en güçlü kanıt düzeyiyle (Düzey 1) önerilen yöntemdir.
Nasıl çalıştığını bilmek beklentiyi doğru kurar: BDT sıcak basmalarının sayısını ortadan kaldırmaz. Bunları algılama biçiminizi, baş edebilme inancınızı ve yarattıkları bunalma hissini azaltır.
Yapılan çalışmalarda haftada bir, 4–6 seans süren grup ya da kendi kendine yardım biçimindeki uygulamaların; sıcak basmasının yarattığı sıkıntıyı, uyku sorunlarını, kaygıyı ve hafif çökkün ruh hâlini belirgin biçimde düzelttiği ve bu etkinin 26. hafta takibinde de sürdüğü gösterilmiştir. Hem doğal menopozdaki kişilerde hem meme kanseri tedavisi görenlerde yaşam kalitesini artırdığı bildirilmiştir.
Yaşam biçimi ve bitkisel ürünler: dürüst tablo
Egzersiz ve yoga
Randomize kontrollü bir çalışmada; aerobik egzersizin, yoganın ve omega-3 takviyesinin sıcak basması sıklığı üzerinde plaseboya karşı üstünlüğü gösterilememiştir.
Bu, egzersizin gereksiz olduğu anlamına gelmez — kas kütlesi, ruh hâli ve kemik sağlığı için her zaman önerilir. Yalnızca sıcak basmasını azaltma beklentisiyle yapılmamalıdır.
Bitkisel ürünler
- Siyah kohoş: Cochrane derlemesi plaseboya karşı net bir üstünlük bulamamıştır; bazı yeni meta-analizler genel bir rahatlama bildirmektedir. Asıl önemli nokta ciddi karaciğer toksisitesi olgularının bildirilmiş olmasıdır.
- Sarı kantaron: kemoterapi ve birçok ilaçla çok ciddi etkileşimlere yol açtığı için önerilmez.
- Fitoöstrojen / izoflavon takviyeleri: hormona duyarlı tümör öyküsü olanlarda kullanılması önerilmez.
Kaynaklar özetle şunu söyler: hormon dışı yöntemler plaseboya göre sınırlı bir yarar gösterir ve hormon tedavisinden büyük olasılıkla daha az etkilidir; ancak hormon tedavisi alamayan ya da almak istemeyen kişilerde işe yarayabilirler.
Şikayetleriniz geçmiyorsa
Hormon dışı tedaviler şikayetlerinizi düzeltmiyorsa ya da rahatsız edici yan etkiler sürüyorsa, kılavuzlar menopoz konusunda deneyimli bir sağlık profesyoneline yönlendirilmenizi önerir.
Sık Sorulan Sorular
Hormon tedavisi alamıyorum, çaresiz miyim?
Hayır. Kılavuzlarda tanımlanmış birkaç hormon dışı seçenek vardır: nörokinin reseptör blokerleri, antidepresan grubu ilaçlar (SSRI/SNRI), gabapentin ve pregabalin, oksibutinin ve klonidin. Ayrıca bilişsel davranışçı terapi en güçlü kanıt düzeyiyle önerilir. Hiçbiri hormon tedavisi kadar etkili değildir, ancak şikayetleri belirgin biçimde azaltabilirler.
Hormon tedavisi hangi durumlarda kesinlikle verilemez?
Geçirilmiş ya da etkin meme kanseri, hormona duyarlı jinekolojik tümörler, nedeni aydınlatılmamış vajinal kanama, etkin ya da geçirilmiş damar tıkanıklığı, etkin karaciğer hastalığı, yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi ya da koroner kalp hastalığı, geçirilmiş inme ve denetim altına alınamamış yüksek tansiyon.
Meme kanseri tedavisi görüyorum, hangi ilaçlara dikkat etmeliyim?
Tamoksifen kullanıyorsanız paroksetin ve fluoksetin kullanılmamalıdır — tamoksifenin vücutta etkinleşmesini sağlayan enzimi bloke ederler. Bu kişilerde tercih edilen seçenek venlafaksindir. Ayrıca sarı kantaron kemoterapi ile ciddi etkileşime girdiği ve fitoöstrojen takviyeleri hormona duyarlı tümör öyküsünde uygun olmadığı için önerilmez.
Bilişsel davranışçı terapi sıcak basmasını geçirir mi?
Beklentiyi doğru kurmak önemli: BDT sıcak basmalarının sayısını ortadan kaldırmaz. Bunları algılama biçiminizi, baş edebilme inancınızı ve yarattıkları bunalma hissini azaltır. Çalışmalarda haftada bir, 4–6 seanslık uygulamaların sıkıntıyı, uyku sorunlarını ve kaygıyı belirgin biçimde düzelttiği ve bu etkinin 26. haftada da sürdüğü gösterilmiştir.
Egzersiz ve yoga sıcak basmasına iyi gelir mi?
Randomize kontrollü bir çalışmada aerobik egzersizin, yoganın ve omega-3 takviyesinin sıcak basması sıklığı üzerinde plaseboya karşı üstünlüğü gösterilememiştir. Bu, egzersizin gereksiz olduğu anlamına gelmez — kas kütlesi, ruh hâli ve kemik sağlığı için her zaman önerilir. Yalnızca sıcak basmasını azaltma beklentisiyle yapılmamalıdır.
Bitkisel ürünler daha güvenli değil mi?
"Doğal" olması güvenli olduğu anlamına gelmez. Siyah kohoş için Cochrane derlemesi plaseboya karşı net üstünlük bulamamıştır ve ciddi karaciğer toksisitesi olguları bildirilmiştir. Sarı kantaron birçok ilaçla ciddi etkileşime girer. Fitoöstrojen takviyeleri hormona duyarlı tümör öyküsü olanlarda önerilmez.
Yeni çıkan ilaçlara ulaşabilir miyim?
Nörokinin reseptör blokerleri en yeni gruptur ve sıcak basması sıklığını %50'den fazla azalttığı, etkinin ilk hafta içinde başladığı bildirilmiştir. Ancak ruhsat ve erişim durumu ülkeden ülkeye değişir. Ayrıca bu ilaçlarda tedavi öncesinde ve sırasında düzenli karaciğer fonksiyon testi yapılması gerekir.
Hiçbiri işe yaramazsa ne olacak?
Hormon dışı tedaviler şikayetlerinizi düzeltmiyorsa ya da rahatsız edici yan etkiler sürüyorsa, kılavuzlar menopoz konusunda deneyimli bir sağlık profesyoneline yönlendirilmenizi önerir. Tedavi seçenekleri kişiye göre yeniden değerlendirilir.
Kaynaklar
- British Menopause Society — Tool for Clinicians: Prescribable alternatives to HRT ve Consensus Statement: Non-hormonal-based treatments for menopausal symptoms.
- NICE ve North American Menopause Society (NAMS) önerileri — hormon dışı tedavilerin yeri, bilişsel davranışçı terapi ve tamoksifen kullananlarda ilaç seçimi.
- MENOS 1 ve MENOS 2 randomize çalışmaları — menopoza özgü bilişsel davranışçı terapinin sıcak basmasının yarattığı sıkıntı, uyku ve ruh hâli üzerindeki etkileri.
- MS-FLASH randomize kontrollü çalışması — aerobik egzersiz, yoga ve omega-3 takviyesinin sıcak basması sıklığı üzerindeki etkisi.
- Cochrane derlemesi — siyah kohoşun sıcak basması üzerindeki etkisi.
Bu sayfadaki bilgiler yukarıda belirtilen ulusal ve uluslararası rehberlere dayanılarak hazırlanmıştır. Rehberler güncellendiğinde sayfa içeriği gözden geçirilir.
Muayene ve İletişim Bilgileri
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Kendi durumunuz için hekiminize danışabilirsiniz.
- HekimOp. Dr. Murat Alpay — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
- AdresOp. Dr. Murat Alpay Muayenehanesi, Tekelioğlu Cd. No:51 B Kat:2, Filo Apt., 07160 Muratpaşa / Antalya
- Telefon0505 351 77 88
- SaatlerPazartesi – Cumartesi 09:00 – 18:00 · Pazar kapalı