Aşağıdaki aralıklar uluslararası kılavuzlara aittir. Ülkelerin ulusal tarama programları farklılık gösterebilir. Kendi tarama planınız için hekiminize danışınız.
Kemik sağlığı: DEXA ve risk hesaplaması
Kemik erimesinin belirgin bir belirtisi yoktur — bu yüzden taranması gerekir.
Kimlere kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) yapılır?
- 65 yaş ve üzeri: başka hiçbir risk etkeni olmasa bile, menopoz sonrası tüm kadınlara en az bir kez DEXA önerilir.
- 65 yaş altı: doğrudan DEXA çekilmesi genel tarama olarak uygun görülmez. Bunun yerine önce FRAX gibi bir risk hesaplama aracıyla 10 yıllık kırık olasılığı hesaplanır; risk yüksekse DEXA yapılır. (FRAX aracı 40 yaş altındaki kadınlarda doğrulanmamıştır.)
- Erken menopoz ve yumurtalık yetmezliği: tanı anında, başlangıç değerini görmek için mutlaka DEXA yapılmalıdır.
Ne sıklıkla tekrarlanır?
- Başlangıç ölçümü normalse ve yeterli sistemik (tüm vücudu etkileyen) östrojen tedavisine başlandıysa, sonraki 5 yıl içinde tekrarlamanın klinik değeri düşüktür.
- Kemik erimesi ya da kemik kütlesi düşüklüğü saptandıysa, kişisel risk etkenlerine göre 1–3 yılda bir kontrol edilir.
- Kemik kaybına yol açan ilaç kullanan ve hormon tedavisi almayan kadınlarda 2 yılda bir tekrarlanması önerilir.
Kemik kaybı riski yüksek olanlarda başlangıçta D vitamini düzeyinin ölçülmesi ya da doğrudan takviye düşünülmesi önerilir.
Kalp-damar risk değerlendirmesi
Menopoz sonrasında östrojenin koruyucu etkisi ortadan kalktığı için kalp ve metabolizma ile ilgili riskler artar.
- Erken menopoz ve yumurtalık yetmezliğinde risk belirgin biçimde daha yüksektir. Bu grupta tansiyon, kilo ve vücut kitle indeksi, kolesterol profili ve kan şekeri takipleri başlangıçta ve sonrasında yılda bir yinelenmelidir.
- Doğal menopozda geçiş döneminde başlangıç risk profili çıkarılır; yaşam biçimi değişiklikleri (Akdeniz tipi beslenme, sigaranın bırakılması, egzersiz) desteklenir ve risk durumuna göre düzenli kolesterol ve tansiyon takibi yapılır.
Meme taraması
- Ortalama riskli kadınlarda: güncel öneri, 40 yaşından itibaren iki yılda bir mamografi ile taramaya başlanmasıdır.
- Hormon tedavisi alanlarda izlem daha sıkıdır: klinik protokollerde, tedavinin güvenliğini izlemek amacıyla yılda bir kez jinekolojik muayene ile birlikte meme görüntülemesi yapılması yer alır.
Rahim ağzı taraması
Ulusal tarama programı doğrultusunda sürdürülür; süresi geçmişse gecikmeden planlanmalıdır. Hormon tedavisi alanlarda klinik protokollerde yılda bir smear yapılması yer alır.
Tarama yöntemleri ve aralıkları için smear ve HPV testi sayfasına bakabilirsiniz.
Özet tablo
| Tarama | Kimlere | Sıklık |
|---|---|---|
| DEXA (kemik yoğunluğu) | 65 yaş ve üzeri herkes | En az bir kez |
| FRAX risk hesabı | 65 yaş altı | Önce risk hesabı; yüksekse DEXA |
| DEXA — başlangıç normal + östrojen tedavisi | — | 5 yıl içinde tekrar gereksiz |
| DEXA — kemik erimesi saptanmış | — | 1–3 yılda bir |
| Mamografi | Ortalama riskli | 40 yaştan itibaren 2 yılda bir |
| Kalp-damar risk takibi | Erken menopoz / yumurtalık yetmezliği | Yılda bir |
| Rahim ağzı taraması | Herkes | Ulusal programa göre |
Sık Sorulan Sorular
Kemik ölçümü (DEXA) kaç yaşında yaptırmalıyım?
65 yaş ve üzerindeki menopoz sonrası tüm kadınlara, başka hiçbir risk etkeni olmasa bile en az bir kez önerilir. 65 yaş altında doğrudan DEXA genel tarama olarak uygun görülmez — önce FRAX gibi bir araçla 10 yıllık kırık olasılığı hesaplanır, risk yüksekse DEXA yapılır.
Erken menopoza girdim, ne zaman ölçüm yaptırayım?
Erken menopoz ve yumurtalık yetmezliğinde tanı anında mutlaka DEXA yapılmalıdır — başlangıç değerini görmek için. Ayrıca bu grupta kalp-damar riski belirgin biçimde daha yüksek olduğu için tansiyon, kilo, kolesterol ve kan şekeri takipleri yılda bir yinelenmelidir.
DEXA'yı her yıl tekrarlamam gerekir mi?
Hayır. Başlangıç ölçümü normalse ve yeterli östrojen tedavisine başlandıysa, sonraki 5 yıl içinde tekrarlamanın klinik değeri düşüktür. Kemik erimesi ya da kemik kütlesi düşüklüğü saptandıysa 1–3 yılda bir; kemik kaybına yol açan ilaç kullanıp hormon tedavisi almayanlarda 2 yılda bir kontrol önerilir.
Mamografiye kaç yaşında başlamalıyım?
Güncel öneri, ortalama meme kanseri riski taşıyan kadınlarda 40 yaşından itibaren iki yılda bir mamografi ile taramaya başlanmasıdır. Hormon tedavisi alanlarda izlem daha sıkıdır; klinik protokollerde yılda bir jinekolojik muayene ile birlikte meme görüntülemesi yer alır.
Menopozda kalp riskim artar mı?
Evet. Menopoz sonrasında östrojenin koruyucu etkisi ortadan kalktığı için kalp ve metabolizma ile ilgili riskler artar. Doğal menopozda geçiş döneminde başlangıç risk profili çıkarılır, yaşam biçimi değişiklikleri desteklenir ve risk durumuna göre düzenli kolesterol ve tansiyon takibi yapılır. Erken menopozda bu takip yıllık olmalıdır.
D vitamini baktırmalı mıyım?
Kemik kaybı riski yüksek olanlarda başlangıçta D vitamini düzeyinin ölçülmesi ya da doğrudan takviye düşünülmesi önerilir. Takviye miktarı kişiye göre belirlendiği için bu sayfada doz verilmemiştir.
Kaynaklar
- British Menopause Society (BMS) ve International Menopause Society (IMS) önerileri — menopoz döneminde izlem ve tarama protokolleri.
- US Preventive Services Task Force (USPSTF) — meme kanseri tarama önerisi.
- Uluslararası erken yumurtalık yetmezliği (POI) kılavuzu, 2024 — tanı anında kemik yoğunluğu ölçümü, izlem aralıkları ve kalp-damar risk takibi.
Bu sayfadaki bilgiler yukarıda belirtilen ulusal ve uluslararası rehberlere dayanılarak hazırlanmıştır. Rehberler güncellendiğinde sayfa içeriği gözden geçirilir.
Muayene ve İletişim Bilgileri
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Kendi durumunuz için hekiminize danışabilirsiniz.
- HekimOp. Dr. Murat Alpay — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
- AdresOp. Dr. Murat Alpay Muayenehanesi, Tekelioğlu Cd. No:51 B Kat:2, Filo Apt., 07160 Muratpaşa / Antalya
- Telefon0505 351 77 88
- SaatlerPazartesi – Cumartesi 09:00 – 18:00 · Pazar kapalı