Biyoeşdeğer Hormon Tedavisi

Biyoeşdeğer hormon nedir?

Biyoeşdeğer (vücuda özdeş) hormonlar, insan yumurtalığının ürettiği hormonlarla benzer kimyasal yapıya sahip hormonlardır. Biyoeşdeğer olmayan sentetik seçeneklere göre iki üstünlüğü tanımlanmıştır:

• Pıhtı riski üzerine daha nötr etki
• Meme kanseri riski üzerine daha nötr etki

Hangi hormonlar kullanılır?

Östrojen

Hormon tedavisinin ana bileşenidir ve menopoz şikayetlerinin denetiminde etkilidir. İki yolla verilebilir:

• Ağızdan (tablet)
• Deri yoluyla (transdermal): bant, jel veya sprey

Deri yoluyla verilen östrojenin, vücudun hormonları parçalama biçimi üzerinde çok nötr bir etkisi vardır ve tedavi almayanlara kıyasla pıhtı riskini artırmaz. Bu nedenle pıhtı riski yüksek olan kişilerde — örneğin fazla kilolu olanlarda ya da zemin riski yüksek olanlarda — tercih edilmesi gereken yol deri yoludur.

Emilim kişiden kişiye değiştiği için doz, uygun düzeye ulaşana kadar ayarlanır. Doğru dozu belirlerken üç soru sorulur: ne kadar östrojen veriliyor, bunun ne kadarı emiliyor ve kişinin şikayetlerinin denetimi için ne kadarına ihtiyacı var.

Progesteron / progestojen

Rahmi alınmamış kişilere, östrojenin rahim iç zarı üzerindeki etkisinden koruma amacıyla mutlaka verilir. İki biçimde uygulanabilir: aylık kanama oluşturacak şekilde (adet görmeye devam eden perimenopozdaki — menopoz öncesi geçiş dönemindeki — kişilerde) ya da aylık kanama oluşturmayacak şekilde sürekli (menopoza girmiş kişilerde).

Mikronize progesteron bitki kaynaklıdır ve insan yumurtalığının ürettiği progesteronun kimyasal yapısına benzer — yani biyoeşdeğerdir. Sentetik progestojenlere göre üstünlükleri: pıhtı riski üzerine nötr etki ve kuramsal olarak biraz daha düşük meme kanseri riski.

Sentetik progestojenler tablet, bant ya da rahim içi araç biçiminde bulunur.

Testosteron

Kadınlar için uygun yerine koyma dozlarında testosteron, cinsel istek azlığı şikayetlerinin iyileşmesinde etkilidir. Kadın için fizyolojik dozlarda istenmeyen etki oluşturması beklenmez ve östrojen bu şikayeti düzeltmediğinde düşünülebilir. Testosteron kullanımı, 2019 tarihli uluslararası uzlaşı bildirisi ve İngiliz Menopoz Derneği tarafından desteklenmektedir.

Hormon tedavisi neden önemlidir?

Hormon tedavisi, menopoz şikayetlerinin yönetiminde en sık kullanılan ve en etkili olduğu gösterilmiş yaklaşımdır. Şikayetlerin denetiminde ve yaşam kalitesinde belirgin düzelme sağladığı gösterilmiştir. Bunun ötesinde iki uzun vadeli etkisi vardır:

Kemik sağlığı

Kemik yoğunluğunda belirgin düzelme sağladığı, kemik erimesine (osteoporoz) ve buna bağlı kırıklara karşı koruduğu gösterilmiştir. Bu önemlidir çünkü sıcak basması ya da vajinal kuruluk fark edilebilir şikayetlerdir; oysa kemik erimesinin belirgin bir belirtisi yoktur — ilk bulgu bir kemik kırığı olabilir.

Kalp sağlığı ve zamanlama

60 yaşın altında ya da menopozdan sonraki ilk 10 yıl içinde başlanan hormon tedavisinin, kalp hastalığı riskinde ve kalp-damar hastalıklarına bağlı ölümlerde belirgin azalma sağladığı gösterilmiştir. Tedaviye başlama zamanının sonucu etkilediği düşüncesi buradan gelir.

Meme kanseri riski gerçekte ne kadar?

Bu, en çok kaygı yaratan başlıktır; bu nedenle sayıların bağlamıyla anlaşılması önemlidir.

• Östrojen ve progestojen içeren birleşik tedavi, meme kanseri riskinde küçük bir artışla ilişkilidir. Bu artış hem tıbbi hem istatistiksel olarak düşüktür.
• Yalnızca östrojen içeren tedavi (rahmi alınmış kişilerde) için meme kanseri riskinde çok az ya da hiç artış olmadığı gösterilmiştir.
• Ailesinde meme kanseri olması, kişinin zemin riskini artırabilir ancak hormon tedavisi almasına engel değildir.

Riskin bağlamı için kılavuzun verdiği karşılaştırmalar şunlardır: her akşam iki birim alkol almanın getirdiği meme kanseri riski, hormon tedavisinin getirdiği riskten daha yüksektir. Fazla kilolu olmanın getirdiği risk ise hormon tedavisinin getirdiğinden belirgin biçimde yüksektir.

Çoğu kişi için yaşam kalitesindeki düzelme, kemik erimesi riskindeki azalma ve kalp hastalığı riskindeki azalma, meme kanseri riskindeki küçük artıştan daha ağır basar. Hormon tedavisi alan kişilerde, almayanlara kıyasla ölüm oranının daha düşük olduğu bildirilmiştir.

Yine de tedaviyi alıp almama ve ne kadar süre kullanma kararı, yarar ve riskler konuşulduktan sonra kişiye özel verilmelidir.

Hormon tedavisi dışındaki seçenekler

Yaşam biçimi: düzenli egzersiz, doymuş yağ ve tuzdan fakir, kalsiyum ve D vitamininden zengin beslenme, sigaranın bırakılması ve alkolün azaltılması hem şikayetleri hem kalp ve kemik sağlığını iyileştirir. Sigaranın menopozun daha erken başlamasına ve sıcak basmalarının tetiklenmesine yol açtığı gösterilmiştir.

Bilişsel davranışçı terapi: sıcak basmaları, gece terlemeleri ve diğer şikayetlerin iyileştirilmesinde etkili bir seçenektir; hormon tedavisi almak istemeyen ya da alamayan kişilerde düşünülebilir.

Tamamlayıcı yöntemler: akupunktur, aromaterapi, bitkisel tedaviler, homeopati, yoga ve refleksoloji şikayetlere iyi gelebilir; ancak çoğu, şikayetlerin denetiminde hormon tedavisinden daha az etkilidir ve kemik gücü ile kalp sağlığı üzerinde belirgin bir etki göstermeleri beklenmez.