Menopozda Kemik Erimesi

Kayıp ne zaman ve ne hızda olur?

Kemik kaybı menopozdan sonra değil, son adetten yaklaşık bir yıl önce hızlanmaya başlar. SWAN çalışmasının verileri şöyle:

• Geçiş dönemi (son adetten 1 yıl önce ile 2 yıl sonrası arası) — kaybın en hızlı olduğu evre: omurgada yılda %2,46, kalça-uyluk bölgesinde yılda %1,76.
• Bu üç yıllık dönemin toplam kaybı: omurgada ortalama %10,6, uyluk kemiğinde %9,1.
• Sonraki dönem (son adetten 2-5 yıl sonrası): hız yavaşlar ama durmaz — her iki bölgede yılda yaklaşık %1.

Kimlerde risk yüksek?

Değiştirilemeyen etkenler

• İleri yaş
• Ailede kemik erimesi; anne veya babada kalça kırığı öyküsü
• Daha önce hafif bir darbeyle kırık yaşamış olmak

Değiştirilebilen etkenler

• Boyda 3 santimetreden fazla kısalma — sessiz omurga çökmesinin işareti olabilir
• Sık düşme, zayıf denge, kas kütlesinin azalması
• Hareketsizlik
• Düşük vücut ağırlığı (beden kütle indeksinin 18'in altında olması)
• D vitamini eksikliği; kalsiyum ve proteinden fakir beslenme
• Sigara; günde 2 kadehten fazla alkol

Ayrıca bazı ilaçlar kemik kaybını doğrudan hızlandırır — kortizon türevleri, mide asidini azaltan bazı ilaçlar ve meme kanseri tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar gibi. Sürekli kullandığınız ilaçları hekiminize söyleyiniz.

Kime kemik yoğunluğu ölçümü yapılır?

Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) herkese yapılan bir tarama değildir; önce risk değerlendirilir.

• 65 yaş ve üzeri: daha önce hiç taranmamışsa, ek risk etkeni olmasa bile ölçüm önerilir.
• 65 yaş altı: doğrudan ölçüm yerine önce FRAX gibi bir araçla 10 yıllık kırık olasılığı hesaplanır; risk çıkarsa ölçüm yapılır.

Ne sıklıkla tekrarlanır?

• Sonuç normalse ve hormon tedavisi sürüyorsa, 5 yıl içinde tekrarlamanın değeri düşüktür.
• Düşük kemik kütlesi saptandıysa ya da hızlı kayıp bekleniyorsa 1-3 yılda bir tekrarlanır.

Kalsiyum, D vitamini ve egzersiz

Kalsiyum: menopoz sonrası için günlük hedef 1000-1200 mg düzeyindedir ve öncelikle besinlerden alınması önerilir — günde 3-4 porsiyon süt, yoğurt, peynir gibi. Takviye, yalnızca besinle yeterli alınamadığında ve seçici olarak kullanılmalıdır: düşük riskli kadınlarda rutin kalsiyum takviyesinin böbrek taşı riskini artırdığı gösterilmiştir.

D vitamini: günlük hedef 800-1000 IU aralığındadır. Kan düzeyi için genel eşik 20 ng/dL kabul edilirken, kemik sağlığı açısından 30 ng/dL üzeri önerilir. Size uygun miktar kan değerinize göre belirlenir.

Egzersiz: haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta hareket ve buna ek olarak haftada 2 kez direnç (ağırlık) çalışması önerilir. Burada önemli bir ayrıntı var: yerleşmiş kemik erimesinde egzersizin asıl faydası kemik kütlesini artırmak değil, kas gücünü ve dengeyi geliştirerek düşmeyi ve kırığı önlemektir. Program kişiye göre kurulmalıdır; yanlış planlanmış egzersiz düşme riskini artırabilir.

Erken menopozda durum

Yumurtalık işlevinin 40 yaşından önce bitmesi ya da menopozun 45 yaşından önce olması, kemiği çok daha erken ve sert vurur:

• Erken menopozda genel kırık riski yaklaşık %36, kırılganlığa bağlı kırık riski %48 artar.
• 45 yaş ve altında menopoza girenlerde 10 yıllık kalça kırığı riski akranlarına göre 1,6 kat yüksek bulunmuştur.
• Bu grupta hormon tedavisinin kesilmesi, uyluk kemiğinde hızlı bir kayıp dalgası başlatır.

Bu nedenle erken menopozdaki kadınlarda, doğal menopoz yaşına (yaklaşık 50) kadar hormon tedavisi kılavuzlarda güçlü öneri olarak yer alır — şikâyet olmasa bile.

Hormon tedavisinin kemik üzerindeki yeri

Hormon tedavisi, menopoza bağlı kemik kaybını önlemede ilk sırada yer alan seçenektir ve kırık riskini anlamlı ölçüde azaltır. Yarar-zarar dengesi, tedaviye menopozdan sonraki ilk 10 yıl içinde ya da 60 yaşından önce başlandığında en olumludur. Tedavi bırakıldığında kemik kaybı yeniden hızlanır.

Kemik erimesi yerleşmişse kullanılan reçeteli ilaç grupları da vardır; hangisinin uygun olduğu kırık riskine göre uzman değerlendirmesiyle belirlenir. Taramaların tümü için bkz. menopoz check-up.