Neden olur?

Ateş basması, beyindeki ısı ayar merkezinin (hipotalamus) östrojen çekilmesine verdiği bir yanıttır. Burada önemli bir ayrıntı vardır: sorun östrojenin düşük olması değil, önce var olup sonra çekilmesidir. Ergenlik öncesi kız çocuklarında da östrojen düşüktür ama ateş basması yaşamazlar.

Östrojen çekildiğinde vücudun rahat hissettiği sıcaklık aralığı daralır. Normalde fark edilmeyecek küçük bir iç ısı artışı bile beyin tarafından "aşırı sıcaklık" olarak okunur. Beyin vücudu hızla soğutmak için ciltteki damarları genişletir — yüz ve üst göğüste ani kızarıklık ve hararet bundandır. Ardından yoğun terleme gelir. Ter buharlaşırken vücut hızla ısı kaybettiği için hemen sonrasında üşüme, titreme ve bazen bir kaygı hissi olabilir.

Ne kadar yaygın, ne kadar sürer?

Menopoz geçişindeki kadınların %70-80'i ateş basması yaşar.
Bunların dörtte biri ile üçte biri şikâyeti "günlük hayatı ve uykuyu ciddi biçimde bölen" düzeyde tarif eder.
Buna karşın yalnızca %20-30'u bu konuda hekime başvurur.

Süre çoğu kişinin sandığından uzundur. SWAN çalışmasında ortalama (medyan) toplam süre 7,4 yıl bulunmuştur ve şikâyetler son adetten sonra da ortalama 4,5 yıl devam etmektedir. Şikâyet çok erken dönemde — adet düzeni henüz bozulmamışken — başlarsa toplam süre 11,8 yılı aşabilir.

Şikâyetin ileri yaşta tamamen bittiği varsayımı da her zaman doğru değildir: 60 yaş üzerindeki kadınların yaklaşık %40'ında ateş basması sürmektedir. Menopozdan sonra 20 yılı geride bırakmış kadınların %8'i hâlâ bu şikâyeti yaşar.

Sürede etnik farklar da vardır: SWAN verilerinde en uzun süre Afro-Amerikalı kadınlarda (medyan 10,1 yıl), en kısa süre Çinli ve Hispanik kadınlarda (yaklaşık 5 yıl) görülmüştür.

Neler şiddetlendirir?

Kilo ve göbek bölgesinde yağlanma: hem sıklığı hem şiddeti artırır.
Sigara: atakları tetikler ve şiddetlendirir; ayrıca menopoza daha erken girilmesine yol açar.
Hareketsiz yaşam: düzenli hareket etmeyenlerde şikâyet daha sık ve daha ağır seyreder.
Cerrahi menopoz: iki yumurtalığın birden alındığı durumlarda hormon düzeyi kademeli değil ani düştüğü için şikâyet çok daha ağır olur.
Yiyecek ve içecekler: alkol, kafein, acılı ve çok sıcak yiyecekler atağı tetikleyebilir.
Stres ve kaygı: ilişki iki yönlüdür — stres atağı tetikler, sık ataklar da kaygıyı ve çökkünlüğü derinleştirir.

Hormon dışı yaklaşımlar: hangisinin kanıtı var?

Bu başlıkta çok şey önerilir ama çoğunun bilimsel karşılığı zayıftır. Kılavuzların ayrımı şöyledir:

Kanıtı olanlar

Bilişsel davranışçı terapi: hormon dışı yaklaşımlar arasında en güçlü kanıta sahip olandır. Atak sayısını sıfırlamaz; şikâyetin yarattığı rahatsızlık ve bunaltı hissini anlamlı ölçüde azaltır, uykuyu ve yaşam kalitesini iyileştirir. Menopoza özel 4-6 seanslık programlar kullanılır.
Klinik hipnoz: çalışmalarda atakların hem sıklığını hem şiddetini belirgin biçimde azaltmıştır.
Kilo verme: fazla kilolu kadınlarda şikâyeti azaltabileceğine dair destekleyici kanıt vardır.

Kanıtı çıkmayanlar

Egzersiz ve yoga: kalp, kas ve kemik sağlığı için çok değerlidir — ama randomize çalışmalarda ateş basmasının kendisine plaseboya kıyasla doğrudan faydası gösterilememiştir. Egzersiz sırasında iç ısı arttığı için atağı geçici olarak tetikleyebilir bile.
Yavaş/derin nefes egzersizleri: plasebodan üstün bulunmadığı için menopoz dernekleri bu şikâyete yönelik önermemektedir.
Bitkisel takviyeler: siyah kohoş, sarı kantaron, dong quai, ginseng, yabani yer elması, keten tohumu ve akupunkturun plaseboya üstünlüğü gösterilememiştir. Soya izoflavonlarında plasebo etkisi ayıklandıktan sonra yaklaşık %25 düzeyinde hafif bir azalma bildirilmiştir.

Bitkisel ürün "doğal" olduğu için zararsız demek değildir. Siyah kohoşun ciddi karaciğer hasarı riski taşıdığı bildirilmiştir. Ayrıca meme kanseri öyküsü olan ya da ailesinde bulunan kadınlara soya takviyesinde dikkatli olmaları önerilir. Kullandığınız takviyeleri hekiminize söyleyiniz.

Hormon tedavisi ne kadar etkili?

Ateş basması ve gece terlemesinde en etkili seçenek hormon tedavisidir. Kanıtlar şunu gösterir:

Atak sıklığını plaseboya kıyasla yaklaşık %75 azaltır.
Standart dozda östrojen, kadınların yaklaşık %80'inde şikâyeti tamamen ortadan kaldırır; kalanında sıklık ve şiddeti belirgin biçimde düşürür.
Etkisi ilk iki hafta içinde hissedilmeye başlar; en yüksek düzeyine 12. hafta civarında ulaşılır.
Tedavi bırakıldığında kadınların %50-87'sinde şikâyet geri döner.

Hormon tedavisinin kimlere uygun olduğu, riskleri ve zamanlamanın önemi ayrı bir konudur — bkz. menopoz tedavisi ve menopozun getirdiği riskler.

Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Hormon dışı reçeteli seçenekler de vardır; hangisinin size uygun olduğu, tıbbi geçmişiniz ve kullandığınız ilaçlarla birlikte muayenede değerlendirilir.

Menopozda Ateş Basması