Kürtaj (Gebelik Tahliyesi)

Kürtaj nedir?

Kürtaj, rahim içindeki gebeliğin sonlandırılıp rahmin boşaltılmasıdır. Halk arasında bu kelime iki farklı durum için kullanılır: isteğe bağlı gebelik sonlandırma ve gebelik kaybından (düşük) sonra rahmin boşaltılması. Bu sayfa önce birincisini, en sonda ikincisini anlatır. Tanı amacıyla rahim içinden doku örneği alınması ise ayrı bir işlemdir (tanısal küretaj).

Türkiye'de yasal çerçeve

İsteğe bağlı gebelik sonlandırma (halk arasındaki adıyla kürtaj) Türkiye'de 2827 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Kanun iki şeyi belirler: süre sınırı ve rıza koşulları.

Süre sınırı: 10 hafta

Kanuna göre gebeliğin 10. haftası doluncaya kadar, annenin sağlığı açısından tıbbi bir sakınca bulunmadığı takdirde, istek üzerine rahim tahliye edilebilir.

10 haftadan sonra

Gebelik 10 haftayı geçmişse istek üzerine sonlandırma yapılamaz. Kanun bu süreden sonra tahliyeyi yalnızca iki durumda mümkün kılar:

• Gebeliğin annenin hayatını tehdit etmesi ya da edecek olması
• Doğacak çocuk ile onu takip edecek nesiller için ağır maluliyete neden olacak olması

Bu durumlarda tahliye için iki ayrı uzmanın raporu aranır: bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile ilgili daldan bir uzman. Raporların objektif bulgulara dayanan ve gerekçeli olması kanunun aradığı koşuldur — karar hastanın isteğiyle verilmez.

Acil durumlar

Derhal müdahale edilmediğinde hayatı ya da hayati organlardan birini tehdit eden acil hallerde, durumu tespit eden yetkili hekim gerekli müdahaleyi yaparak rahmi tahliye eder. Kanun burada hekime bir bildirim yükümlülüğü de getirir: müdahaleden önce ya da mümkün değilse en geç 24 saat içinde ilgili sağlık müdürlüğüne bildirim yapılması zorunludur.

Kimin rızası gerekir?

Rıza kuralları kanunun 6. maddesinde düzenlenmiştir:

• Reşit kişi: gebe kadının kendi izni gerekir.
• Küçüklerde: hem küçüğün kendi rızası hem velinin izni aranır. Yalnızca velinin izni yeterli değildir.
• Vesayet altında olup reşit ya da mümeyyiz olmayan kişilerde: kişinin ve vasinin rızasıyla birlikte sulh hâkiminin izni gerekir.
• Akıl maluliyeti nedeniyle şuur serbestisine sahip olmayan gebe kadın hakkında kendi rızası aranmaz.

Nerede ve kim yapabilir?

Kanun, gebeliğin sona erdirilmesinin Devletin gözetim ve denetimi altında yapılacağını belirtir ve şunu ekler: kanunun öngördüğü haller dışında gebelik sona erdirilemez. İşlemin hangi yerlerde yapılacağı, bu yerlerde bulunması gereken sağlık koşulları ve denetimi ayrı bir yönetmelikle düzenlenir.

Kürtaj öncesi: neler yapılır?

İşlemden önce yapılan değerlendirmenin amacı, işlemin güvenli ve yasal sınırlar içinde yapılabileceğini doğrulamaktır. Antalya Muratpaşa'daki muayenehanede de bu adımlar aynı kılavuzlara göre izlenir:

• Ultrason: gebelik haftası kesinleştirilir ve gebeliğin rahim içinde olduğu doğrulanır. Rahim dışında yerleşen gebelik (dış gebelik) vakumla tedavi edilmez; ayrı bir yaklaşım gerektirir — bkz. dış gebelik.
• Kan tetkikleri: kan grubu dahil gerekli testler yapılır.
• Bilgilendirme: yöntem, anestezi seçenekleri, beklenen ağrı ve kanama, olası riskler ve işlemden sonra dikkat edilecekler konuşulur. Kılavuzlar bu bilgilendirmenin yönlendirmeden, kişinin kendi kararını vermesine imkân tanıyacak biçimde yapılmasını ister.
• Doğum kontrolü: isteyen kişiye işlemden sonra kullanılabilecek yöntemler önceden anlatılır; bazı yöntemler işlemle aynı gün başlatılabilir (aşağıda).

Kararınızı işlem başlayana kadar değiştirebilirsiniz.

Kürtaj nasıl yapılır? (vakum yöntemi)

Kılavuzlar gebeliğin sonlandırılması için iki yol tanımlar: ilaçla ve cerrahi. Uygun olan her iki yolun da kişiye anlatılması ve seçimin bilgilendirilmiş biçimde yapılması istenir. Cerrahi yöntemde erken haftalarda kullanılan teknik vakum aspirasyonudur (emerek boşaltma): gebelik, rahim ağzından (serviks) ince bir kanülle (esnek tüp) hafif bir emme gücü kullanılarak alınır. Kesi yapılmaz.

1. Rahim ağzının hazırlanması: 14. haftadan önceki cerrahi işlemlerde, işlemden kısa süre önce rahim ağzını yumuşatan bir ilaç verilmesi önerilir. Bu, rahim ağzının açılmasını kolaylaştırır; daha önce doğum yapmış olanlarda eksik boşalma riskini azaltır. İşlemden önce hafif kanama ve kramp yapabilir.
2. Enfeksiyondan korunma: cerrahi işlemde koruyucu antibiyotik önerilir.
3. Anestezi: seçilen yönteme göre uyuşturma ya da uyutma yapılır (aşağıda).
4. Boşaltma: rahim ağzı gerektiği kadar genişletilir ve rahim içi vakumla boşaltılır. Bu aşama genellikle 5–10 dakika sürer.
5. Dinlenme ve taburcu: kısa bir gözlem süresinden sonra genellikle aynı gün eve dönülür.

İlaç adları ve dozları bu sayfada bilerek yazılmamıştır; hekim gözetiminde kullanılan reçeteli ilaçlardır.

Anestezi: narkoz mu, lokal mi?

"Kürtajda narkoz verilir mi?" sorusunun cevabı: seçeneklerden biridir, tek seçenek değildir. NICE kılavuzu cerrahi işlem için dört seçenek sayar ve her birinin kişiyle konuşulmasını ister:

• Yalnızca lokal anestezi (bölgesel uyuşturma): rahim ağzı çevresi uyuşturulur, kişi uyanıktır. Sağlık kuruluşunda kalınan süre daha kısadır.
• Bilinçli sedasyon (hafif uyutma) + lokal anestezi: damardan verilen sakinleştirici ilaçla kişi uyanık ama rahattır; işlemden kaygı duyanlar için yararlıdır.
• Derin sedasyon ya da genel anestezi (narkoz): kişi işlem sırasında genellikle hiçbir şey hatırlamaz.

Kürtaj sonrası: neler olur?

• Kramp ve ağrı: birkaç gün sürebilen, adet sancısına benzer kramplar olabilir. Hekiminizin önerdiği ağrı kesiciler kullanılabilir.
• Kanama: vajinal kanama birkaç hafta sürebilir. Kanamanın miktarını izleyebilmek için tampon yerine ped kullanılması önerilir.
• Günlük yaşam: her zamanki gibi duş alınabilir. Cinsel ilişkiye kendinizi hazır hissettiğinizde dönebilirsiniz.
• Duygular: işlemden sonra farklı duygular yaşamak sıktır. Destek gerekirse bunu dile getirmekten çekinmeyin.

Doğum kontrolü ve yeniden gebe kalma

İşlemden hemen sonra yeniden gebe kalmak mümkündür; bu yüzden istenmeyen gebeliği önlemek için korunmaya hemen başlanması önerilir. Kılavuza göre doğum kontrol yöntemlerinin tamamı işlemle aynı gün başlatılabilir: deri altı çubuk aynı gün uygulanabilir, rahim içi araç (spiral) cerrahi işlemle aynı seansta takılabilir. Ayrıntı için bkz. doğum kontrol yöntemleri.

İlgili yazılar: kürtaj sonrası iyileşme süreci · kürtaj sonrası adet ne zaman başlar? · Türkiye'de kürtaj: yasal çerçeve · düşük sonrası küretaj gerekir mi?

Ne zaman hemen başvurmalısınız?

İşlemden sonra aşağıdakilerden biri olursa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun:

• Yoğun kanama (acil durumdur)
• Birkaç gün içinde azalmayan ağrı ya da kanama
• Yaklaşık bir hafta sonra hâlâ gebelik belirtilerinin sürmesi
• Enfeksiyon belirtileri: ateş, grip benzeri hâl, kötü kokulu ya da alışılmadık akıntı

Riskler ve ileride gebe kalma

Uygun yöntemle yapılan kürtaj genel olarak güvenli bir işlemdir; ancak her tıbbi işlem gibi risk taşır ve risk gebelik haftası ilerledikçe artar. Olası komplikasyonlar (istenmeyen sonuçlar):

• Rahimde gebelik dokusu kalması ve bunun için işlemin tekrarlanması
• Yoğun kanama
• Rahim ya da rahim ağzının zarar görmesi
• Enfeksiyon; tedavi edilmeyen rahim enfeksiyonu nadiren pelvik iltihaba (rahim ve tüplerin iltihabı) yol açabilir

Kürtaj maliyeti neye göre değişir?

Sağlık hizmetlerinin tanıtımına ilişkin mevzuat gereği bu sayfada rakam verilmez. Maliyeti belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Gebelik haftası ve ultrason bulguları
• Anestezi türü: lokal anestezi, sedasyon ya da genel anestezi
• İşlem öncesi gereken tetkikler (kan grubu ve diğer testler)
• İşlem sonrası kontrol muayenesi ve varsa aynı gün başlanan doğum kontrol yöntemi

Kendi durumunuza ilişkin bilgi muayene sonrasında netleşir.

Gebelik kaybı (düşük) sonrasında rahmin boşalması

Bundan sonraki bölüm farklı bir konuyu anlatır: gebelik kaybı doğrulandığında rahmin boşalması. Burada isteğe bağlı bir sonlandırma değil, zaten sonlanmış bir gebeliğin yönetimi söz konusudur.

Üç seçenek

Gebelik kaybı doğrulandığında rahmin boşalması için üç yol vardır: beklemek, ilaçla tedavi ve cerrahi. Kılavuzlar bu üçünün de konuşulmasını ve seçimin bilgilendirilmiş biçimde kişi tarafından yapılmasını ister.

1. Beklemek (izlem)

Doğrulanmış gebelik kaybında ilk sırada önerilen yaklaşım 7–14 gün beklemektir. Kılavuz ayrıca şunu belirtir: kadınların çoğu başka bir tedaviye ihtiyaç duymaz.

Ancak beklemek her durumda uygun değildir. Aşağıdaki durumlarda diğer seçenekler değerlendirilmelidir:

• Kanama riskinin yüksek olması — örneğin ilk üç ayın sonlarında olunması
• Gebelikle ilgili daha önce yaşanmış olumsuz ya da travmatik bir deneyim — ölü doğum, düşük ya da doğum öncesi kanama gibi
• Kanamanın etkilerine karşı kırılgan olmak — pıhtılaşma bozukluğu bulunması ya da kan nakli alınamaması gibi
• Enfeksiyon bulgusu olması

Beklemek size uygun gelmiyorsa ilaçla tedavi önerilir — sırf ilk sırada olduğu için beklemek zorunda değilsiniz.

Bekleme sürecinde ne olur?

• Sürecin nasıl ilerleyeceği, ağrı kesici kullanımı ve acil durumda nereye, ne zaman başvuracağınız hakkında size sözlü ve yazılı bilgi verilmelidir.
• Kanama ve ağrının geçmesi sürecin tamamlandığını düşündürüyorsa, 3 hafta sonra evde yapılacak bir idrar gebelik testi verilir. Test pozitif çıkarsa kişiye özel değerlendirme için başvurmanız istenir.
• Süre sonunda kanama ve ağrı hiç başlamadıysa (süreç başlamamış olabilir) ya da sürüyor veya artıyorsa (eksik düşük olabilir), ultrason tekrarlanır ve üç seçenek yeniden konuşulur.
• Beklemeye devam etmeyi seçerseniz durumunuz, ilk kontrolden en az 14 gün sonra yeniden değerlendirilir.

2. İlaçla tedavi

Beklemek uygun ya da kabul edilebilir değilse ilaçla tedavi önerilir. Yaklaşım, gebelik kaybının türüne göre değişir:

• Gebeliğin durduğu ancak düşüğün başlamadığı durumda: iki ilaç kullanılır — ilki alındıktan 48 saat sonra ikincisi uygulanır. Gebelik kesesi zaten atılmışsa bu tedavi gerekmez.
• Eksik düşükte: tek bir ilaç tek doz olarak kullanılır. Kılavuz, bu durumda ilk ilacın (diğer tabloda kullanılan) verilmemesi gerektiğini açıkça belirtir.

İlaçla tedavide bilmeniz gerekenler

• Ağrı kesici ve bulantı önleyici ilaçlar gerektiğinde verilir.
• Sürecin ne kadar süreceği, kanamanın ne kadar ve ne yoğunlukta olacağı; ağrı, ishal ve kusma gibi olası yan etkiler; ne zaman ve nasıl yardım isteyeceğiniz size anlatılmalıdır.
• İkinci ilaçtan sonra 48 saat içinde kanama başlamazsa sağlık kuruluşunuza haber vermeniz gerekir.
• 3 hafta sonra evde idrar gebelik testi yapılır. Pozitif çıkarsa; rahimde kalan gebelik dokusu, mol gebeliği ya da dış gebelik olasılığının dışlanması için değerlendirme gerekir.
• Test negatif olduğu hâlde yoğun kanama sürüyorsa ya da pelvik ağrı, ateş gibi başka belirtiler varsa yine değerlendirme gerekir.

3. Cerrahi

Cerrahi uygun olduğunda kılavuz, kişiye iki seçenek arasında tercih hakkı tanınmasını ister:

• Lokal anestezi altında, poliklinik ya da muayene koşullarında yapılan elle vakum aspirasyonu
• Genel anestezi altında ameliyathanede yapılan cerrahi işlem

Her iki durumda da tedavi seçenekleri ile işlem sırasında ve sonrasında ne bekleneceği hakkında sözlü ve yazılı bilgi verilmelidir.

Kanama var ama gebelik sürüyorsa

Kalp atımı görülen rahim içi gebelikte kanama olması her zaman düşük anlamına gelmez. Kılavuzun önerileri:

• Daha önce düşük yapmamış olanlarda: kanama artarsa ya da 14 günden uzun sürerse yeniden değerlendirme için başvurulmalı; kanama durursa rutin gebelik takibine devam edilmelidir.
• Daha önce düşük yapmış olanlarda: vajinal yoldan mikronize progesteron önerilir. Kalp atımı doğrulanırsa gebeliğin 16. haftası tamamlanana kadar sürdürülür.