Kendi Kendine HPV Örneği Alma (Self-Sampling) Kimlere Uygun?
Kendi kendine HPV örneği nedir, kimlere uygundur, nasıl alınır? Doğruluğu hekimin aldığı örnekle nasıl karşılaştırılır, sonuç pozitif çıkarsa ne olur ve Türkiye'deki tarama programında yeri nedir?
Kendi kendine HPV örneği alma (self-sampling), kadının jinekolojik muayene masasına yatmadan, kendisine verilen steril bir fırçayla vajinadan örnek alıp laboratuvara göndermesidir. Bu yöntem yalnızca yüksek riskli HPV'nin (rahim ağzı kanserine yol açabilen virüs tipleri) varlığını arar; smear gibi hücreleri incelemez. Amaç, muayeneden çekindiği ya da ulaşamadığı için taramaya hiç gelmeyen kadınlara ulaşmaktır. Bu yazıda yöntemin ne olduğunu, kimlere uygun olduğunu, kimlerde hekim muayenesinin gerektiğini ve Türkiye'deki tarama programındaki yerini anlatıyoruz. İki testin farkı için smear testi ve HPV testi sayfamıza, HPV'nin genel çerçevesi için HPV testi, aşı ve pozitif sonuç takibi sayfamıza bakabilirsiniz.
Kendi Kendine HPV Örneği Nedir?
Klasik taramada hekim, vajinayı açan bir alet (spekülüm) yardımıyla rahim ağzından hücre örneği alır. Self-sampling'de ise kadına steril bir fırça ya da çubuk ve koruyucu sıvı içeren bir tüp verilir. Örnek, vajinanın içinden alınır ve laboratuvarda yüksek riskli HPV'nin genetik yapısı (DNA) aranır.
Örnek rahim ağzından doğrudan hücre toplamadığı için hücrelerde kanser öncesi bir değişiklik olup olmadığını göstermez; yalnızca virüsün ortamda bulunup bulunmadığını söyler. Smear ile HPV testinin ne sorduğunu ayrıntılı görmek için smear testi ile HPV testi arasındaki fark yazımıza göz atabilirsiniz.
Kimlere Uygundur?
Yöntem, özellikle taramaya katılmakta zorlanan kadınlar için düşünülmüştür:
- Muayene masasına yatmaktan çekinen, utanç ya da korku yaşayan kadınlar
- İş, bakım yükü ya da ulaşım nedeniyle hekim randevusuna gidemeyen ya da taramayı sürekli erteleyen kadınlar
- Sağlık hizmetine erişimin zor olduğu bölgelerde yaşayan kadınlar
Kimlerde Hekim Muayenesi Gerekir?
Self-sampling bir tarama yöntemidir; yakınması olan kadınlar için uygun değildir. Şu durumlarda doğrudan hekim muayenesi gerekir:
- İlişki sonrası kanama, nedeni bilinmeyen düzensiz kanama ya da kötü kokulu akıntı gibi yakınması olanlar
- Daha önce rahim ağzında kanser öncesi orta ya da ileri dereceli hücre değişikliği (CIN 2-3) ya da rahim ağzı kanseri öyküsü olanlar ve bu nedenle izlenenler
- Gebeler
Bu gruplarda hem doğrudan inceleme hem de hücre örneği gerektiği için hekim muayenesi esas alınır. Daha önce hücre değişikliği geçirenlerde izlemin nasıl sürdüğünü anormal smear sonucu yazımızda bulabilirsiniz.
Nasıl Yapılır?
Örnek alma yöntemi kullanılan kitin talimatına göre değişebilir; genel adımlar şöyledir:
- Steril fırça ya da çubuk ambalajından çıkarılır.
- Fırça vajinanın içine hafifçe yerleştirilir ve kendi ekseninde birkaç kez döndürülür.
- Fırçanın ucu koruyucu sıvı içeren tüpe konur ve kapak kapatılır.
- Tüp, incelenmek üzere laboratuvara ulaştırılır.
İşlem muayene gerektirmez ve kısa sürer. Örneğin nasıl ve nerede alınacağı, hangi kuruluşun kit sağladığı ve sonucun kime ulaşacağı sağlık kuruluşundan sağlık kuruluşuna değişir.
Doğruluğu Hekimin Aldığı Örnekle Karşılaştırıldığında Nasıl?
Kaynaklarda, kendi kendine alınan örneğin yüksek riskli HPV'yi yakalama başarısının hekimin klinikte aldığı örnekle büyük ölçüde uyumlu olduğu bildirilmektedir. Ancak önemli bir sınır vardır: yöntem yalnızca virüsü arar; hücre değişikliğini (smear'in gösterdiği şeyi) göstermez. Bu nedenle sonuç pozitifse mutlaka hekimle değerlendirilmelidir.
Sonuç Pozitif Çıkarsa Ne Olur?
Kendi kendine alınan örnekte yüksek riskli HPV bulunması kanser olduğunuz anlamına gelmez. Virüs çoğu zaman vücut tarafından kendiliğinden temizlenir. Yine de pozitif sonuç, bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmak için bir işarettir. Hekim rahim ağzını muayeneyle doğrudan inceler, hücre örneği (smear) alır ve virüsün tipine göre (özellikle HPV 16 ve 18) gerekirse kolposkopiye (rahim ağzının ışıklı büyüteçle incelenmesi) ve biyopsiye geçer. Bu basamakları HPV pozitifliği durumunda ne yapılmalı ve HPV 16/18 pozitif: genotipleme yazılarımızda anlattık.
Kılavuzlar ve Türkiye'deki Durum
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Hollanda gibi bazı ülkelerin ulusal tarama programları, taramaya katılımı artırmak için self-sampling'i ek bir seçenek olarak benimsemiştir; bazı programlarda kadınlara evde kullanılan kitler gönderilmektedir.
Türkiye'de ulusal rahim ağzı kanseri taraması, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezlerinde (KETEM), Aile Sağlığı Merkezlerinde ve Toplum Sağlığı Merkezlerinde 30-65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir uygulanmaktadır. Örnek, eğitimli sağlık personeli (hekim, ebe ya da hemşire) tarafından rahim ağzından alınır ve HPV testi ile smear birlikte değerlendirilir. Kaynaklara göre kendi kendine örnek alma, Türkiye'deki rutin tarama programının bugünkü ana örnek alma yöntemi değildir; katılımı artırmak için değerlendirilen yeni bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır. Taramanın ne zaman sonlandırılabileceğini merak ediyorsanız 65 yaşından ve menopozdan sonra smear yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kendi aldığım HPV örneği smear'in yerini tutar mı?
Hayır. Self-sampling virüsü arar, hücre değişikliğini göstermez. Pozitif çıkarsa hekim muayenesi ve smear ile devam edilir.
Sonucum negatif çıktı, tarama bitti mi?
Negatif sonuç, o an için yüksek riskli HPV bulunmadığını gösterir. Bir sonraki testin ne zaman yapılacağı yaşınıza, önceki sonuçlarınıza ve kullanılan programa göre hekim tarafından belirlenir.
Yakınmam varsa self-sampling yeterli olur mu?
Hayır. Kanama, kötü kokulu akıntı gibi yakınmalarda tarama değil, hekim muayenesi gerekir.
HPV aşısı yaptırdım, bu testi yaptırmalı mıyım?
Aşı, tüm yüksek riskli tipleri kapsamadığı için aşılı kadınlar da yaşa uygun tarama takvimine uymalıdır. Ayrıntı için HPV aşısı yaptırdım, smear hâlâ gerekir mi yazımıza bakabilirsiniz.