HPV Aşısı Olduysam Smear Testi Hâlâ Gerekir mi?
HPV aşısı olduysanız smear ve HPV testi gerekli mi? Aşının hangi tiplere karşı koruduğu, sınırları, aşı sonrası tarama takvimi ve aşının ideal yaşı.
Kısa cevap: Evet, gerekir. HPV aşısı olmuş kadınlar da aşısız kadınlarla aynı yaşa göre tarama takvimine uymalıdır. Aşı çok güçlü bir koruma sağlar ama rahim ağzı kanserine yol açabilen tüm HPV tiplerini kapsamaz. Ayrıca aşı koruyucudur; vücutta zaten var olan bir enfeksiyonu ya da hücre değişikliğini tedavi etmez.
HPV Aşısı Hangi Tiplere Karşı Korur?
HPV aşıları kapsadıkları tip sayısına göre üç gruba ayrılır:
- İki tipli aşı: Kanser riski en yüksek olan HPV 16 ve 18'e karşı korur.
- Dört tipli aşı: HPV 16 ve 18'e ek olarak, genital siğillerin yaklaşık %90'ına neden olan HPV 6 ve 11'e karşı da koruma sağlar.
- Dokuz tipli aşı: Yukarıdaki tiplere ek olarak yüksek riskli HPV 31, 33, 45, 52 ve 58'i de kapsar.
Aşı Ne Kadar Koruyor, Sınırları Nedir?
Virüsle henüz karşılaşmamış kişilerde aşının etkinliği %95'in üzerindedir. Dokuz tipli aşı, kapsadığı tiplerden kaynaklanan rahim ağzı kanserlerini ve kanser öncüsü değişiklikleri %90'ın üzerinde önler.
Ama sınırları da var:
- Kapsamadığı tipler: Rahim ağzı kanserine yol açabilen diğer yüksek riskli tiplere (örneğin HPV 35, 39, 51, 56, 59, 68) karşı doğrudan tam koruma sağlamaz.
- Aşı öncesi enfeksiyon: Aşıdan önce alınmış aktif bir HPV enfeksiyonuna ya da gelişmiş hücre değişikliklerine karşı koruyucu etkisi yoktur.
Aşı Sonrası Tarama Takvimi Değişir mi?
Hayır. Tarama kılavuzlarına göre aşılanmış olmak, tarama takvimini değiştirmez. Kılavuzlardaki genel yaklaşım şöyledir:
- 21-29 yaş: Aşılı olsun ya da olmasın, genellikle 3 yılda bir smear testi.
- 30-65 yaş: Tercihen 5 yılda bir HPV testi (ya da 5 yılda bir smear ve HPV testi birlikte, ya da 3 yılda bir yalnızca smear).
Bu aralıklar ülkeye ve kişisel risk durumuna göre farklılık gösterebilir. Kendiniz için doğru takvimi hekiminiz belirler.
Aşı Hangi Yaşta Yapılmalı?
- En uygun dönem 9-12 yaş: Henüz virüsle karşılaşılmadan, kız ve erkek çocuklarına yapılması önerilir.
- 13-26 yaş: Aşılanmamış herkese tamamlama (yakalama) aşısı önerilir. 22-26 yaşta yapılan aşının, daha genç yaşlara göre kanseri önlemedeki etkisinin daha az olduğu bilinmelidir.
- 27-45 yaş: Bazı kurullar "hekimle birlikte karar verme" ile aşı yapılabileceğini belirtir. Bazı kuruluşlar ise bu yaşta aşının yararının çok sınırlı olduğunu düşünerek rutin aşılamayı önermez.
Önceden HPV Pozitif Olan Aşı Yaptırabilir mi?
Aşı öncesinde HPV testi ya da smear yapılması gerekmez. Daha önce HPV geçirmiş ya da HPV pozitif olan kişiler de aşılanabilir; aşı, henüz karşılaşılmamış aşı tiplerine karşı koruma sağlar. Ancak aşı, mevcut enfeksiyonu temizlemez ve var olan rahim ağzı değişikliklerini (CIN) tedavi etmez.
Aşı Olduysanız Ne Yapmalısınız?
- Aşı olduğunuz için taramayı bırakmayın; yaşınıza uygun smear ya da HPV testini düzenli yaptırın.
- Anormal bir sonuç çıkarsa aşılı olmanız yönetimi değiştirmez; hekiminizin önerdiği takibi yapın.
- Aşılanmamışsanız, yaşınıza göre aşı seçeneklerini hekiminizle konuşun.
Sık Sorulan Sorular
HPV aşısı olduysam HPV pozitif çıkmam mı?
Aşı yalnızca kapsadığı tiplere karşı korur. Kapsamadığı tiplerle enfeksiyon ya da aşıdan önce alınmış bir enfeksiyon hâlâ mümkündür; bu yüzden aşılı kişilerde de HPV testi pozitif çıkabilir.
HPV aşısı mevcut HPV'yi tedavi eder mi?
Hayır. Aşı koruyucudur, tedavi edici değildir. Var olan bir enfeksiyonun vücuttan temizlenme hızını artırmaz.
Aşı ne zaman yaptırılmalı?
Virüsle karşılaşılmadan önce, ideal olarak 9-12 yaşlarında yapılması en yüksek yararı sağlar. Sonradan da yapılabilir, ama yaş ilerledikçe yararı azalır.