65 Yaşından ve Menopozdan Sonra Smear Gerekir mi?
Smear ve HPV taraması ne zaman bırakılır? 65 yaş koşulları, menopozdan sonra tarama, rahmi alınmış kadınlar ve daha önce hücre değişikliği tedavisi görenler için kılavuzlar ne diyor?
Menopoza girmiş olmak smear taramasını bırakmak için tek başına bir neden değildir. Uluslararası kılavuzlara göre rahim ağzı kanseri taraması, son yıllardaki tarama sonuçları yeterli ve normal olan kadınlarda 65 yaşında sonlandırılabilir; ancak bu karar yaşa değil, geçmiş sonuçlara dayanır. Hiç taranmamış ya da kayıtları eksik olan kadınlarda "65 yaşını geçtim" gerekçesiyle taramayı bırakmak yanlıştır. Bu yazıda taramanın ne zaman bırakılabileceğini, menopozda smear sonucunun neden bazen yanıltıcı olabildiğini ve rahmi alınmış kadınlarda durumun nasıl değiştiğini anlatıyoruz. Testlerin farkı için smear testi ve HPV testi sayfamıza bakabilirsiniz.
65 Yaşında Taramayı Bırakmanın Koşulları
Ortalama risk altındaki kadınlarda tarama 65 yaşında sonlandırılabilir; ancak kılavuzlar bunun için iki koşul arar:
- Yeterli ve normal geçmiş taramalar: Son 10 yıl içinde ardışık normal sonuçlar olmalı; örneğin üst üste 3 normal smear ya da üst üste 2 normal ko-test (smear ve HPV testinin birlikte yapılması). Bu testlerin en sonuncusu son 5 yıl içinde yapılmış olmalıdır.
- Yüksek dereceli hücre değişikliği öyküsünün olmaması: Son 20 yıl içinde CIN 2, CIN 3 (kanser öncesi orta ve ileri dereceli hücre değişiklikleri) ya da adenokarsinoma in situ (rahim ağzı kanalındaki bez hücrelerinde kanser öncesi değişiklik) tanısı konmamış olmalı; rahim ağzı kanseri öyküsü de bulunmamalıdır.
Bu koşullar sağlanmıyorsa tarama 65 yaşından sonra da sürer. Türkiye'deki ulusal program 30-65 yaş arasında 5 yılda bir HPV testi önerir; 65 yaşından sonra karar, geçmiş sonuçlarınıza göre hekiminizle birlikte verilir. Aralıklar ülkeye ve kılavuza göre değişebilir.
Hiç Taranmamış ya da Eksik Taranmış Kadınlar
65 yaşına gelmiş ama hiç tarama yaptırmamış ya da son 10 yılın kayıtları bilinmeyen kadınlarda taramayı bırakmak doğru değildir. Rahim ağzı kanserlerinin önemli bölümü, hiç taranmamış ya da düzensiz taranmış ileri yaşlı kadınlarda saptanır. Bu kadınlarda ilk fırsatta tarama yapılır ve yeterli sayıda normal sonuç elde edilene kadar izlem sürdürülür.
Menopozdan Sonra Smear Gerekir mi?
Menopoza girmek tek başına taramayı bırakma nedeni değildir. 65 yaşın altındaki ya da 65 yaşın üzerinde olup geçmiş taramaları yetersiz olan menopoz sonrası kadınlarda yaşa uygun rutin tarama takvimi sürdürülür.
Menopozda Smear Sonucu Neden Yanıltıcı Olabilir?
Menopozdan sonra östrojen hormonu azalınca vajina ve rahim ağzını kaplayan doku incelir (atrofi). Bunun smear üzerinde iki etkisi olur:
- Yüzeydeki olgun hücreler azalır, küçük ve derin hücreler (parabazal hücreler) öne çıkar. Bu hücrelerin çekirdeği büyük göründüğü için mikroskopta hücre değişikliği ile karışabilir ve gerçekte olmayan bir "anormal" sonuç (yanlış alarm) ortaya çıkabilir.
- Rahim ağzındaki geçiş bölgesi kanalın içine doğru çekildiği için fırçayla yeterli hücre toplamak zorlaşabilir.
Bu durumda hekim, tarama sonucunu doku incelmesine bağlı olabileceğini düşünerek ek inceleme yapabilir ya da doku incelmesi tedavi edildikten sonra smear'i yeniden değerlendirebilir. Menopozdaki doku değişiklikleri için genitoüriner menopoz sendromu yazımıza, sonucun nasıl okunduğu için smear sonucu nasıl okunur yazımıza bakabilirsiniz.
Rahmi Alınmış Kadınlarda Smear Gerekir mi?
Cevap, ameliyatın türüne ve nedenine bağlıdır:
- Rahim ağzı yerinde bırakıldıysa (rahim gövdesinin alındığı kısmi ameliyat): Rahim ağzı kanseri riski sürdüğü için yaşa uygun rutin tarama devam eder.
- Rahim ve rahim ağzı tamamen alındıysa (total histerektomi): Ameliyat miyom, sarkma ya da kanama gibi iyi huylu nedenlerle yapıldıysa ve son 20 yılda CIN 2, CIN 3, adenokarsinoma in situ ya da rahim ağzı kanseri öyküsü yoksa, ameliyattan sonra tarama sonlandırılır; vajinal smear gerekmez.
- Ameliyat kanser öncesi değişiklik ya da kanser nedeniyle yapıldıysa: Rahmin alındığı bölgede (vajinanın üst ucu, "vajinal kaf") hücre değişikliği gelişme riski sürdüğü için en az 20-25 yıl boyunca vajinal kaf smear taramasına devam edilir.
Daha Önce Hücre Değişikliği Tedavisi Görenler
CIN 2, CIN 3 ya da adenokarsinoma in situ tanısı alıp tedavi görenlerde (örneğin rahim ağzının bir bölümünün çıkarıldığı işlemlerle) ya da bu doku değişikliği kendiliğinden gerileyenlerde, yeniden hücre değişikliği ve kanser riski uzun yıllar yüksek seyreder. Bu nedenle bu kadınlar 65 yaşını geçseler ya da rahimleri alınmış olsa bile tedavi ya da gerileme tarihinden itibaren en az 20-25 yıl boyunca rutin tarama ya da vajinal tarama ile izlenir.
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Hücre değişikliği sonrası izlem için anormal smear sonucu ve HPV pozitifliğinde takip yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Menopoza girdim, smear yaptırmayı bırakabilir miyim?
Hayır, menopoz tek başına neden değildir. Yaşınıza ve geçmiş sonuçlarınıza göre karar verilir. 65 yaşın altındaysanız tarama takvimine devam edilir.
65 yaşındayım, son smear'im 12 yıl önceydi. Yine de tarama gerekir mi?
Evet. Son 10 yıl içinde yeterli ve normal sonuç belgelenemiyorsa tarama yapılır. Karar için eski sonuçlarınız hekiminizce değerlendirilir.
Rahmim alındı, smear'e devam etmem gerekir mi?
Rahim ağzı da alındıysa ve ameliyat iyi huylu bir nedenle yapıldıysa, son 20 yılda hücre değişikliği öyküsü yoksa genellikle gerekmez. Ameliyat kanser öncesi değişiklik ya da kanser nedeniyle yapıldıysa uzun süre vajinal tarama sürer.
Menopozdan sonra smear sonucum "anormal" çıktı, kanser mi?
Hayır, doku incelmesi nedeniyle gerçekte olmayan bir değişiklik görünüyor olabilir. Hekim ek inceleme planlar; sonuç tek başına kanser anlamına gelmez.