Kısaca: Endometriozis, rahmin iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında yerleşmesidir; üreme çağındaki yaklaşık her 10 kadından birinde görülür. Giderek şiddetlenen adet sancısı, ilişkide ağrı, süregen kasık ağrısı ve gebe kalmada güçlük başlıca belirtileridir. Tanıda ilk adım vajinal ultrasondur; kan testleri tanı koydurmaz. Tedavi ağrının şiddetine ve gebelik isteğine göre ilaçla ya da kapalı ameliyatla yapılır. İlaçlar hastalığı ortadan kaldırmaz ve ameliyattan sonra tekrarlama görülebilir.
Endometriozis nedir, ne sıklıkta görülür?
Endometriozis, normalde rahmin iç yüzeyini döşeyen dokuya benzer yapıların rahim boşluğunun dışında yerleşmesidir. En sık karın zarında, yumurtalıklarda, rahmin arkasında ve rahim bağlarında; daha seyrek olarak bağırsakta ve idrar torbasında görülür. Bu odaklar her adet döngüsünde hormonlara yanıt verir; kanama, iltihap, ağrı ve organlar arasında yapışıklıklara yol açar.
- Üreme çağındaki kadınların %2–10'unda (yaklaşık her 10 kadından birinde) görülür.
- Gebe kalamadığı için başvuran kadınların %20–50'sinde saptanır.
- Belirtilerin başlamasından tanıya kadar geçen süre ortalama 8–12 yıldır.
Endometriozis belirtileri nelerdir?
- Giderek şiddetlenen adet sancısı
- Derin cinsel ilişkide ağrı. Bkz. cinsel ilişkide ağrı.
- Adet dışında da süren kasık ve alt karın ağrısı
- Gebe kalmada güçlük
- Bağırsak ve idrar belirtileri: özellikle adet döneminde artan ağrılı dışkılama, şişkinlik, ishal ya da kabızlık; ağrılı idrar yapma.
- Diğer: yorgunluk, bel ağrısı, düzensiz ya da yoğun adet kanaması.
Belirtinin şiddeti hastalığın yaygınlığıyla her zaman orantılı değildir. Endometriozisi olan kadınların bir bölümünde hiçbir belirti olmaz.
Endometriozis tanısı nasıl konur?
- Muayene: rahmin arkasında ağrılı sertlikler ya da yumurtalıkta kist saptanabilir; ancak çoğu kadında muayene normaldir. Muayenenin normal olması hastalığı dışlamaz.
- Vajinal ultrason: ilk basamak görüntüleme yöntemidir. Çikolata kistlerini saptamada çok başarılıdır (duyarlılık %93, özgüllük %96). Karın zarındaki yüzeysel odakları gösteremediği için normal ultrason da hastalığı dışlamaz.
- MR: özellikle derin yerleşimli hastalıkta, bağırsak ve idrar torbası tutulumunda ve ameliyat planlamasında değerlidir.
- Laparoskopi (kapalı ameliyat): güncel Avrupa kılavuzu ilk adımda rutin laparoskopi yerine görüntüleme ve ilaç tedavisiyle başlamayı önerir. Görüntüleme sonuç vermezse ya da ilaç yetersiz kalırsa hem tanı hem tedavi için yapılır. Ayrıntısı laparoskopik cerrahi sayfasındadır.
- CA-125 kan testi: tanı için kullanılmaz. Erken evrede genellikle normaldir; miyom, enfeksiyon ve adet kanaması gibi pek çok durumda da yükselir.
Çikolata kisti (endometrioma) nedir, ne zaman ameliyat edilir?
Çikolata kisti, yumurtalığın içine yerleşen endometriozis dokusunun her ay kanamasıyla, içinde koyu kahverengi eski kan birikmesi sonucu oluşan kisttir. Endometriozisi olan kadınların %17–44'ünde görülür.
- İzlem: belirti vermeyen küçük kistlerde (3 cm'nin altında) izlem yeterli olabilir.
- Ameliyat gerektiren durumlar: ilaçla geçmeyen şiddetli ağrı; kötü huylu tümör şüphesi (hızlı büyüme, kist duvarında katı alanlar, menopoz sonrasında büyüme); yırtılma ya da yumurtalığın dönmesi riski taşıyan büyük kistler; tüp bebek tedavisinde yumurta toplamayı engelleyen kistler.
- Yöntem: ameliyat gerektiğinde, tekrarlamayı azaltmak için kistin yalnızca boşaltılması yerine kist duvarının çıkarılması tercih edilir.
- Yumurtalık rezervine etkisi: kist duvarı sağlıklı dokuya sıkıca yapışık olduğundan, ameliyat sırasında sağlıklı yumurta keseciklerinin bir bölümü de kaybedilebilir ve yumurtalık rezervi azalabilir. Risk iki taraflı kistlerde, büyük kistlerde ve yinelenen ameliyatlarda daha yüksektir. Bu nedenle Avrupa kılavuzu, yalnızca gebelik şansını artırmak amacıyla tüp bebek öncesinde rutin ameliyat önermez.
Diğer kist türleri yumurtalık kisti sayfasında anlatılmıştır.
Endometriozis tedavisi: ilaçlar
İlaçlar yumurtlamayı baskılayarak, östrojeni düşürerek ya da iltihabı azaltarak ağrıyı kontrol eder. Hastalığı ortadan kaldırmazlar; bırakıldıklarında belirtiler geri dönebilir.
- Ağrı kesiciler: tek başına ya da hormon tedavisiyle birlikte ilk basamak seçenektir.
- Doğum kontrol hapı ve benzeri birleşik hormonlu yöntemler: ilk basamak tedavidir; kadınların %60–95'inde belirtilerde rahatlama bildirilir. Ara vermeden kullanım ağrı kontrolünde daha etkili olabilir. Bkz. doğum kontrol hapı.
- Yalnızca progestin içeren tedaviler: hap, üç aylık iğne, cilt altı çubuk ve hormonlu spiral. Östrojen kullanamayan kadınlarda ya da doğrudan ilk basamakta tercih edilir.
- Yumurtalıkları geçici olarak baskılayan ilaçlar: ilk basamak yetersiz kaldığında kullanılır. Ateş basması, vajinal kuruluk ve kemik kaybı yapabildikleri için uzun kullanımda düşük doz hormon desteğiyle birlikte verilir.
Endometriozis ameliyatı ne zaman yapılır, tekrarlar mı?
- Ne zaman? İlaç tedavisine yanıt vermeyen ya da ilaç kullanamayan ağrılı hastalarda; idrar yolunda ya da bağırsakta tıkanıklık yapan derin hastalıkta; ilaçla kontrol edilemeyen çikolata kistlerinde ve tümör şüphesinde.
- Nasıl? Mümkün olduğunca açık ameliyat yerine laparoskopi; odakların yakılması yerine çıkarılması önerilir.
- Tekrarlama: genel tekrarlama oranı yılda %2–20'dir; beşinci yılda yaklaşık %40'a ulaşır.
- Tekrarı azaltmak için: ameliyattan sonra hemen gebelik planlamayan kadınlarda Avrupa kılavuzu en az 18–24 ay süreyle hormonlu spiral ya da birleşik hormonlu yöntem kullanılmasını önerir.
Endometriozis gebe kalmayı engeller mi?
Endometriozis gebe kalmayı zorlaştırabilir: yapışıklıklar tüplerin hareketini bozabilir, iltihaplı ortam yumurta ve spermi olumsuz etkileyebilir, çikolata kistleri yumurtalık rezervini azaltabilir.
- Hormon ilaçları doğurganlığı artırmaz; yumurtlamayı durdurdukları için gebe kalmak isteyenlere bu amaçla verilmez.
- Hafif hastalıkta laparoskopi: odakların çıkarılması kendiliğinden gebelik şansını artırabilir; en yüksek gebelik oranları ameliyattan sonraki ilk 6–12 ayda görülür.
- Aşılama ve tüp bebek: hastalığın evresine, tüplerin durumuna ve diğer etkenlere göre değerlendirilir.
Endometriozis kansere dönüşür mü? Menopozdan sonra ne olur?
Endometriozis iyi huylu bir hastalıktır. Yumurtalık kanseri riskinde göreli bir artış vardır, ancak mutlak risk küçüktür: yaşam boyu yumurtalık kanseri riski genel toplumda %1,3, endometriozisi olan kadınlarda %2,5'tir. Bu nedenle rutin kanser taraması önerilmez.
Hastalık östrojene bağlı olduğu için menopozdan sonra kadınların çoğunda geriler ve belirtiler kaybolur. Menopozdan sonra yeni bir kist ya da kitle saptanırsa ayrıntılı değerlendirme yapılır. Menopoz şikâyetleri için hormon tedavisi gerektiğinde endometriozis öyküsü engel değildir; ancak östrojen tek başına verilmez, progestinle birlikte kullanılır.
Antalya'da endometriozis ve çikolata kisti tedavisi fiyatları neye göre değişir?
Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Gereken muayene ve görüntüleme (ultrason, gerekirse MR)
- Tedavinin ilaçla mı, ameliyatla mı yapılacağı
- Ameliyat gerekiyorsa hastalığın yaygınlığı, ameliyatın yapıldığı hastane ve kalış süresi
- Sonrasındaki kontrol muayeneleri
Kendi durumunuza ilişkin bilgi muayene sonrasında netleşir. Sağlık hizmetlerinde tanıtım ve bilgilendirme yönetmeliği gereği bu sitede fiyat bilgisi paylaşılmaz.
Her cerrahi işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden ayrıntılı görüş almanız önerilir.
Sık Sorulan Sorular
Endometriozis belirtileri nelerdir?
Giderek şiddetlenen adet sancısı, derin cinsel ilişkide ağrı, adet dışında da süren kasık ağrısı ve gebe kalmada güçlük başlıca belirtilerdir. Adet döneminde artan ağrılı dışkılama, şişkinlik ve ağrılı idrar yapma da görülebilir. Kadınların bir bölümünde hiçbir belirti olmaz.
Endometriozis ultrasonda görülür mü?
Vajinal ultrason çikolata kistlerini saptamada çok başarılıdır (duyarlılık %93, özgüllük %96) ve ilk basamak görüntüleme yöntemidir. Ancak karın zarındaki yüzeysel odakları gösteremez; bu nedenle ultrasonun normal olması hastalığı dışlamaz.
Endometriozis kan tahliliyle anlaşılır mı?
Hayır. CA-125 ve diğer kan testleri endometriozis tanısında kullanılmaz. CA-125 erken evrede genellikle normaldir; miyom, enfeksiyon ve adet kanaması gibi pek çok durumda da yükselebilir.
Çikolata kisti kaç cm olunca ameliyat edilir?
Kılavuzlarda tek bir boyut sınırı yoktur. Belirti vermeyen ve 3 cm'nin altındaki kistlerde izlem yeterli olabilir. Ameliyat kararı ilaçla geçmeyen ağrı, tümör şüphesi, yırtılma ya da yumurtalığın dönmesi riski taşıyan büyük kistler ve tüp bebekte yumurta toplamayı engelleyen kistlerde verilir.
Çikolata kisti ameliyatı yumurtalık rezervini azaltır mı?
Azaltabilir. Kist duvarı sağlıklı yumurtalık dokusuna sıkıca yapışık olduğundan, çıkarılırken sağlıklı yumurta keseciklerinin bir bölümü de kaybedilebilir. Risk iki taraflı kistlerde, büyük kistlerde ve yinelenen ameliyatlarda daha yüksektir.
Endometriozis ilaçla geçer mi?
İlaçlar ağrıyı kontrol eder, ancak hastalığı ortadan kaldırmaz; bırakıldıklarında belirtiler geri dönebilir. İlk basamakta ağrı kesiciler ve hormon tedavileri kullanılır; birleşik hormonlu yöntemlerle kadınların %60–95'inde belirtilerde rahatlama bildirilir.
Endometriozis ameliyattan sonra tekrarlar mı?
Tekrarlayabilir. Genel tekrarlama oranı yılda %2–20'dir ve beşinci yılda yaklaşık %40'a ulaşır. Ameliyattan sonra hemen gebelik planlamayan kadınlarda en az 18–24 ay hormon tedavisi kullanılması tekrarlamayı azaltır.
Endometriozis kısırlık yapar mı?
Gebe kalmayı zorlaştırabilir; gebe kalamadığı için başvuran kadınların %20–50'sinde endometriozis saptanır. Hafif hastalıkta odakların laparoskopiyle çıkarılması kendiliğinden gebelik şansını artırabilir.
Endometriozis kansere dönüşür mü?
Endometriozis iyi huylu bir hastalıktır. Yumurtalık kanseri riskinde göreli bir artış vardır, ancak mutlak risk küçüktür: yaşam boyu risk genel toplumda %1,3, endometriozisi olan kadınlarda %2,5'tir. Rutin kanser taraması önerilmez.
Antalya'da endometriozis ve çikolata kisti için hangi doktora gidilir?
Endometriozis ve çikolata kisti, kadın hastalıkları ve doğum uzmanının (jinekolog) ilgilendiği bir konudur. Antalya Muratpaşa'da, Fener Mahallesi'ndeki (Lara) muayenehanede değerlendirme Op. Dr. Murat Alpay tarafından yapılır; gereken tetkik ve izlem muayene bulgularına göre planlanır.
Kaynaklar
- ESHRE Guideline: Endometriosis (2022) — sıklık, tanıdaki gecikme, görüntüleme, ilaç ve cerrahi tedavi, tekrarlamanın önlenmesi, gebelik ve kanser riski.
- Berek JS (ed.). Berek & Novak's Gynecology, 16. baskı. Wolters Kluwer — belirtiler, cerrahi yaklaşım, tekrarlama oranları.
- ESGE/ESHRE/WES. Recommendations for the Surgical Treatment of Endometriosis: Ovarian Endometrioma — kist duvarının çıkarılması ve yumurtalık rezervi.
- ESHRE Guideline: Female Fertility Preservation (2020) — yumurtalık rezervinin korunması.
- Strauss JF, Barbieri RL. Yen & Jaffe's Reproductive Endocrinology. Elsevier — endometriozisin doğurganlığa etkisi.
- Casanova R ve ark. Beckmann and Ling's Obstetrics and Gynecology. Wolters Kluwer — tanı ve ilk basamak tedavi.
Bu sayfadaki bilgiler yukarıda belirtilen ulusal ve uluslararası rehberlere dayanılarak hazırlanmıştır. Rehberler güncellendiğinde sayfa içeriği gözden geçirilir.
Muayene ve İletişim Bilgileri
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Kendi durumunuz için hekiminize danışabilirsiniz.
- HekimOp. Dr. Murat Alpay — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
- AdresOp. Dr. Murat Alpay Muayenehanesi, Tekelioğlu Cd. No:51 B Kat:2, Filo Apt., 07160 Muratpaşa / Antalya
- Telefon0505 351 77 88
- SaatlerPazartesi – Cumartesi 09:00 – 18:00 · Pazar kapalı