Kısaca: Doğum kontrol hapı yumurtlamayı durdurarak gebeliği önler. Hiç aksatılmadan kullanıldığında bir yılda gebelik oranı %0,3'tür; günlük yaşamdaki unutmalarla birlikte bu oran yaklaşık %7'ye çıkar. Ara kanama, bulantı ve göğüs hassasiyeti gibi yan etkiler çoğunlukla ilk 2–3 ayda geçer. Toplardamar pıhtısı riskini bir miktar artırır; auralı migreni olanlar, 35 yaş üzerinde sigara içenler ve pıhtı öyküsü olanlar kullanmamalıdır. Bırakıldığında doğurganlık hızla geri döner; kısırlık yapmaz.
Doğum kontrol hapı nasıl etki eder, ne kadar korur?
Hap, beyinden yumurtalıklara giden hormon sinyalini baskılayarak yumurtlamayı durdurur. İçindeki progestin ayrıca rahim ağzı salgısını koyulaştırıp spermlerin geçişini zorlaştırır ve rahim iç zarını inceltir.
- Kusursuz kullanımda (hiç aksatmadan) ilk yıldaki gebelik oranı %0,3'tür.
- Tipik kullanımda (günlük yaşamdaki unutmalarla) ilk yıldaki gebelik oranı yaklaşık %7'dir.
Yöntemlerin karşılaştırması için doğum kontrol yöntemleri yazısına, her gün hatırlamayı gerektirmeyen bir seçenek için spiral sayfasına bakabilirsiniz.
Doğum kontrol hapı nasıl kullanılır, ne zaman başlanır?
- Adetin ilk 5 günü içinde başlandığında koruma hemen başlar; ek yöntem gerekmez.
- Döngünün başka bir gününde de (gebelik olmadığından emin olunarak) başlanabilir; bu durumda ilk 7 gün prezervatif gibi ek bir yöntem kullanılır.
- Düşük ya da kürtajdan sonra hemen başlanabilir.
- Doğumdan sonra pıhtı riski nedeniyle emzirmeyenlerde en erken 3. haftada başlanır. Emzirenlerde süt miktarını azaltabileceği için genellikle 6. haftadan sonrası beklenir; bu dönemde yalnızca progestin içeren hap (mini hap) seçenektir.
Doğum kontrol hapı unutulursa ne yapılır?
- Bir hap unutulduysa: hatırlanır hatırlanmaz alınır (aynı gün iki hap içmek gerekebilir) ve kalanlara her zamanki saatinde devam edilir. Ek korunma gerekmez.
- İki ya da daha fazla hap unutulduysa: en son unutulan hap hemen alınır, kullanıma devam edilir ve art arda 7 gün hap alınana kadar prezervatif kullanılır. Unutma kutunun son haftasındaysa hapsız ara verilmeden yeni kutuya geçilir. Unutma ilk haftadaysa ve korunmasız ilişki olduysa acil korunma değerlendirilir.
- Kusma ya da şiddetli ishal: hap alındıktan sonraki 2–3 saat içinde olursa emilim bozulabilir; hap unutulmuş gibi davranılır.
Doğum kontrol hapının yan etkileri nelerdir?
- Ara kanama ve lekelenme en sık görülen erken yan etkidir; ilk üç döngüde kadınların %10–30'unda olur.
- Mide bulantısı, göğüslerde hassasiyet, baş ağrısı, şişkinlik hissi, duygu durumunda değişiklik ve cinsel istekte azalma görülebilir.
- Bu şikâyetler genellikle hafiftir ve çoğunlukla ilk 2–3 ayda, en geç 3–6 ayda kendiliğinden geçer.
Kilo aldırır mı? Geniş çalışmalar ve sistematik derlemeler, düşük dozlu hapların anlamlı ya da kalıcı kilo artışına yol açmadığını göstermektedir. Hissedilen hafif değişiklikler çoğunlukla geçici su tutulmasına bağlıdır.
Hapla adetin hiç görülmemesi konusu doğum kontrol hapıyla regl olmamak yazısında anlatılmıştır.
Doğum kontrol hapının zararları: ciddi riskler
| Durum | Bir yılda toplardamar pıhtısı görülen kadın sayısı |
|---|---|
| Hap kullanmayan, gebe olmayan kadınlar | 10.000'de yaklaşık 2 |
| Doğum kontrol hapı kullananlar | 10.000'de 5–12 (içindeki progestinin türüne göre) |
| Gebelik ve lohusalık dönemi | 10.000'de 20–60 |
- Toplardamar pıhtısı: hap riski 2–5 kat artırır; yine de mutlak risk küçüktür ve gebelikteki riskten belirgin biçimde düşüktür.
- İnme ve kalp krizi: sağlıklı, sigara içmeyen ve tansiyonu normal kadınlarda risk son derece düşüktür. Risk; 35 yaş üzerinde sigara içenlerde, yüksek tansiyonu, şeker hastalığı ya da auralı migreni olanlarda belirginleşir.
- Meme kanseri: hâlen ya da yakın zamanda kullananlarda riskte küçük bir artış bildirilmiştir (yaklaşık %20–24 göreli artış); bazı çalışmalarda artış saptanmamıştır. Bu artış hap bırakıldıktan 5–10 yıl sonra kaybolur.
- Rahim ağzı kanseri: HPV enfeksiyonu zemininde, 5 yıldan uzun kullanımda riskte küçük bir artış görülür; hap bırakıldıktan yaklaşık 10 yıl sonra normale döner. Hap kullananların düzenli smear ve HPV taramasını sürdürmesi yeterlidir.
Kimler doğum kontrol hapı kullanmamalı?
- Auralı migreni olanlar (görme değişikliği, uyuşma gibi belirtilerle seyreden migren)
- 35 yaş ve üzerinde olup sigara içenler
- Daha önce toplardamar ya da atardamar pıhtısı, kalp krizi ya da inme geçirenler; kalıtsal pıhtılaşma bozukluğu olanlar
- Kontrol altında olmayan ya da şiddetli yüksek tansiyonu olanlar
- Damar, böbrek, göz ya da sinir tutulumu gelişmiş şeker hastalığı olanlar
- Meme kanseri olan ya da geçirmiş olanlar
- Etkin karaciğer hastalığı ya da karaciğer tümörü olanlar
- Doğumdan sonraki ilk 3 hafta içinde olanlar; uzun süre hareketsiz kalmayı gerektiren büyük ameliyat öncesi ve sonrasındaki dönem
- Gebelik şüphesi ya da nedeni açıklanmamış vajinal kanaması olanlar
Bazı sara (epilepsi) ve verem ilaçları hapın etkisini azaltır; bu ilaçları kullananlarda başka yöntemler tercih edilir.
Doğum kontrol hapının korunma dışındaki yararları
- Adet düzeni ve kanama miktarı: döngüyü düzenler, kanama miktarını %40–64 azaltır ve kansızlığı önlemeye yardımcı olur.
- Adet sancısı: sancıyı belirgin biçimde hafifletir.
- Akne ve tüylenme: kandaki serbest erkeklik hormonunu düşürerek akneyi iyileştirir. İyileşme için kaynaklarda sabit bir oran verilmez.
- Yumurtalık kanseri: kullanım süresine bağlı olarak riski %30–50 azaltır.
- Rahim içi kanseri: en az 1–2 yıl kullanımda riski %30–50 azaltır.
Bu iki kanserdeki koruyucu etki, hap bırakıldıktan sonra 10–30 yıl sürer.
Hap bırakılınca ne zaman gebe kalınır? Kısırlık yapar mı?
Hap bırakıldığında kadınların büyük çoğunluğu yaklaşık bir ay içinde yeniden yumurtlamaya başlar. Bir yıl içindeki gebelik oranı hap kullanmayanlarla aynıdır. Doğum kontrol hapı kısırlık yapmaz; kullanım süresi gelecekteki doğurganlığı azaltmaz.
Hap bırakıldıktan sonra 6 aydan uzun süre adet görülmemesi seyrektir; bu durum hapın verdiği bir zarardan değil, hap kullanırken fark edilmeyen başka bir nedenden kaynaklanır ve araştırılır. Bkz. adet gecikmesi.
Mini hap (yalnızca progestin içeren hap) kimlere önerilir?
- Emziren annelere: süt miktarını olumsuz etkilemediği için emzirme döneminde tercih edilen haptır.
- Östrojen kullanamayan kadınlara: auralı migreni olanlar, 35 yaş üzerinde sigara içenler, pıhtı öyküsü ya da yüksek tansiyonu olanlar.
- 40 yaş üzerindeki kadınlara: pıhtı riskini artırmayan bir seçenektir.
Mini hapın her gün aynı saatte alınması gerekir; saat aralığı hapın türüne göre 3 ya da 12 saattir.
Sık Sorulan Sorular
Doğum kontrol hapı ne kadar korur?
Hiç aksatılmadan kullanıldığında ilk yıldaki gebelik oranı %0,3'tür. Günlük yaşamdaki unutmalarla birlikte bu oran yaklaşık %7'ye çıkar. Koruma, hapın düzenli alınmasına bağlıdır.
Doğum kontrol hapı kilo aldırır mı?
Geniş çalışmalar ve sistematik derlemeler, düşük dozlu doğum kontrol haplarının anlamlı ya da kalıcı kilo artışına yol açmadığını göstermektedir. Hissedilen hafif değişiklikler çoğunlukla geçici su tutulmasına bağlıdır.
Doğum kontrol hapının yan etkileri ne zaman geçer?
Ara kanama, bulantı, göğüs hassasiyeti ve baş ağrısı gibi yan etkiler genellikle hafiftir ve çoğunlukla ilk 2–3 ayda, en geç 3–6 ayda kendiliğinden geçer.
Doğum kontrol hapı kısırlık yapar mı?
Hayır. Hap bırakıldığında kadınların büyük çoğunluğu yaklaşık bir ay içinde yeniden yumurtlamaya başlar; bir yıl içindeki gebelik oranı hap kullanmayanlarla aynıdır. Kullanım süresi gelecekteki doğurganlığı azaltmaz.
Doğum kontrol hapı pıhtı yapar mı?
Toplardamar pıhtısı riskini 2–5 kat artırır: hap kullanmayanlarda bir yılda 10.000 kadında yaklaşık 2, kullananlarda 5–12 kadında görülür. Mutlak risk küçüktür ve gebelikteki riskten (10.000'de 20–60) düşüktür. Pıhtı öyküsü olanlar hap kullanmamalıdır.
Doğum kontrol hapı kanser yapar mı?
Meme kanseri riskinde, hâlen kullananlarda küçük bir artış bildirilmiştir; bu artış hap bırakıldıktan 5–10 yıl sonra kaybolur. Rahim ağzı kanseri riskinde 5 yıldan uzun kullanımda küçük bir artış görülür. Buna karşılık yumurtalık ve rahim içi kanseri riski %30–50 azalır ve bu koruma yıllarca sürer.
Doğum kontrol hapı unutulursa ne yapılır?
Bir hap unutulduysa hatırlanır hatırlanmaz alınır ve devam edilir; ek korunma gerekmez. İki ya da daha fazla hap unutulduysa en son unutulan hap alınır, kullanıma devam edilir ve art arda 7 gün hap alınana kadar prezervatif kullanılır.
Sigara içenler doğum kontrol hapı kullanabilir mi?
35 yaş ve üzerinde olup sigara içen kadınlar östrojen içeren doğum kontrol hapı kullanmamalıdır; bu grupta inme, kalp krizi ve pıhtı riski belirginleşir. Bu durumda yalnızca progestin içeren hap ya da hormon içermeyen yöntemler değerlendirilir.
Emzirirken doğum kontrol hapı kullanılır mı?
Östrojen içeren haplar süt miktarını azaltabileceği için emzirme döneminde genellikle doğumdan sonraki 6. haftadan önce önerilmez. Emzirenlerde tercih edilen hap, süt miktarını olumsuz etkilemeyen yalnızca progestin içeren haptır (mini hap).
Antalya'da doğum kontrol yöntemi seçimi (doğum kontrol hapı) için hangi doktora gidilir?
Doğum kontrol yöntemi seçimi (doğum kontrol hapı), kadın hastalıkları ve doğum uzmanının (jinekolog) ilgilendiği bir konudur. Antalya Muratpaşa'da, Fener Mahallesi'ndeki (Lara) muayenehanede değerlendirme Op. Dr. Murat Alpay tarafından yapılır; gereken tetkik ve izlem muayene bulgularına göre planlanır.
Kaynaklar
- FSRH Guideline: Combined Hormonal Contraception (2023, güncellenmiş) — başlama zamanı, unutulan hap kuralları, pıhtı riski sayıları, kullanılmaması gereken durumlar.
- Cunningham FG ve ark. Williams Obstetrics. McGraw-Hill — etkinlik oranları, doğum sonrası başlama zamanı.
- Berek JS (ed.). Berek & Novak's Gynecology. Wolters Kluwer — etki mekanizması, kanser riskleri.
- Casanova R ve ark. Beckmann and Ling's Obstetrics and Gynecology. Wolters Kluwer — yan etkiler, korunma dışı yararlar.
- Strauss JF, Barbieri RL. Yen & Jaffe's Reproductive Endocrinology. Elsevier — doğurganlığın geri dönüşü.
- Hurt KJ ve ark. The Johns Hopkins Manual of Gynecology and Obstetrics. Wolters Kluwer — yalnızca progestin içeren haplar.
- Jeffcoate's Principles of Gynaecology; DC Dutta's Textbook of Gynecology — hap sonrası adet görmeme.
Bu sayfadaki bilgiler yukarıda belirtilen ulusal ve uluslararası rehberlere dayanılarak hazırlanmıştır. Rehberler güncellendiğinde sayfa içeriği gözden geçirilir.
Muayene ve İletişim Bilgileri
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Kendi durumunuz için hekiminize danışabilirsiniz.
- HekimOp. Dr. Murat Alpay — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
- AdresOp. Dr. Murat Alpay Muayenehanesi, Tekelioğlu Cd. No:51 B Kat:2, Filo Apt., 07160 Muratpaşa / Antalya
- Telefon0505 351 77 88
- SaatlerPazartesi – Cumartesi 09:00 – 18:00 · Pazar kapalı