Adet Düzensizliği ve Anormal Kanama

Hangi kanamalar "anormal" sayılır?

Kılavuzlar anormal rahim kanamasını dört başlıkta topluyor:

• Ağır adet kanaması — kadının fiziksel, duygusal, sosyal ve maddi yaşam kalitesini olumsuz etkileyen aşırı kanama. Tanım mililitreyle değil, hayatı ne kadar kısıtladığıyla yapılır. Yani "başkalarına göre çok mu" değil, "sizin gününüzü bozuyor mu" sorusu geçerlidir.
• Adet arası kanama veya lekelenme — iki adet arasında görülen kanama.
• İlişki sonrası kanama.
• Menopoz sonrası kanama.

Ne zaman vakit kaybetmeden başvurulmalı?

Acil sayılan durumlar

• Kanamanın çok yoğun, sel gibi ya da çok uzun sürmesi.
• Belirgin kansızlık şüphesi.
• Halsizlik, çarpıntı, göz kararması gibi kan kaybının dolaşımı etkilediğini düşündüren belirtiler.

Öncelikli değerlendirme gerektiren durumlar

• Ağızdan alınan tedavilere yanıt vermeyen, sürüp giden ağır kanama.
• Rahim kanseri riski yüksek olanlar: ileri derecede kilolu olanlar, 40 yaş üzerinde olup kilo fazlası bulunanlar ve ailesinde belirli bir kalıtsal kanser yatkınlığı (Lynch sendromu) bulunanlar.
• 40 yaş ve üzerinde olup hormonlu doğum kontrol yöntemi kullanmayan ve üç aydan uzun süredir adet arası lekelenmesi devam eden kadınlar.
• İlişki sonrası kanamaya kötü kokulu akıntının eşlik etmesi.
• Menopozdan sonra görülen her kanama.

Nedenleri neler olabilir?

• Rahim içi polip — rahim iç tabakasının sınırlı bir bölgede aşırı büyümesi.
• Miyom — rahim duvarında gelişen iyi huylu kas kitleleri.
• Rahim iç tabakasının kalınlaşması (endometrial hiperplazi — rahim iç zarının aşırı kalınlaşması) ve rahim kanseri — en sık belirtileri ağır, adet dışı ya da menopoz sonrası kanamadır.
• Rahim ağzındaki doku değişiklikleri — ilişki sonrası kanamaya yol açabilir; muayeneyle değerlendirilmesi gerekir.
• Enfeksiyonlar — özellikle cinsel yolla bulaşanlar adet arası lekelenmeye neden olabilir.
• Kullanılan ilaçlar — doğum kontrol haplarının düzensiz kullanılması, hap atlanması ya da menopozda hormon tedavisinin ilk aylarında görülen düzensizlikler.
• Yumurtlamanın olmadığı döngüler (anovülasyon — yumurtlamama) — rahim iç tabakası progesteron dengesi olmadan yalnızca östrojene maruz kalır ve düzen bozulur.

Ergenlikte ve menopoza yaklaşırken

Hem ergenlikte hem de menopoza geçiş döneminde (perimenopoz — menopoz öncesi geçiş dönemi) yumurtlamanın olmadığı döngüler yaygındır. Yani bu dönemlerdeki düzensizliğin bir kısmı beklenen bir durumdur.

Ancak menopoza geçişte bu durum rahim iç tabakasının kalınlaşmasını tetikleyebildiği için başıboş bırakılmaz. Kılavuzlar, menopoz tamamlandığında bu kalınlaşma odaklarının kendiliğinden gerileme olasılığının yüksek olduğunu belirtiyor. Ergenlikte yumurtlamamaya bağlı düzensizlik ve aşırı kanamada ise ilk basamak ilaç tedavisi olarak kombine hormonlu yöntemler öneriliyor.

Hangi incelemeler yapılır?

Gebelik testi

Doğurganlık çağındaki her düzensiz kanamada gebelik önce dışlanır.

Ultrason

• Menopoz sonrasında vajinal yoldan yapılan ultrason ilk sırada tercih edilen incelemedir. Rahim iç tabakası 4 milimetrenin altında ölçülürse kanser riski çok düşük kabul edilir.
• Menopoz öncesinde ultrasonun bu konudaki değeri sınırlıdır, çünkü rahim iç tabakası döngü boyunca zaten kalınlaşıp incelir. Bu dönemde ultrason daha çok miyom ve polip gibi yapısal nedenleri aramak için kullanılır.
• Polikistik over sendromu olup uzun süre adet görmeyen ya da düzensiz kanayan kadınlarda kalınlaşmayı dışlamak için ultrason yapılır.

Rahim içinden örnek alınması (biyopsi)

Kalınlaşmanın ya da kanserin kesin tanısı ancak doku incelemesiyle konur. Başlıca istendiği durumlar:

• Menopoz sonrası kanaması olup rahim iç tabakası 4 milimetrenin üzerinde ölçülenler.
• Ağır kanaması olup rahim kanseri açısından risk taşıyanlar.
• Menopozda hormon tedavisi alıp altı aydan uzun süredir düzensiz lekelenmesi süren kadınlar.

Histeroskopi (rahim içinin kamerayla görüntülenmesi)

Rahim içine ince bir kamera ile bakılmasıdır. Körlemesine alınan biyopsinin yetersiz kaldığı, şüpheli sonuç verdiği ya da kanamanın geçmediği durumlarda; doğrudan görerek örnek almak veya polipleri çıkarmak için yapılır.

Kan tetkikleri

Anormal kanaması olan herkeste kansızlık araştırılır. Ultrasonda şüpheli bir yumurtalık kisti görülürse, östrojen salgılayan bazı kist türlerini ayırmak için ek kan testleri istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, kanamanın nedenine göre planlanır; tek bir standart yoktur.

Hormon içermeyen ilaç

Kan kaybını azaltmaya yönelik bir ilaç, yoğun kanama ataklarında ilk basamakta tercih edilir.

Hormonlu seçenekler

• Hormonlu spiral — ağır adet kanamasında ve hücre yapısı bozulmamış kalınlaşmada ilk sırada tercih edilen seçenektir. Etkisini rahim içinde yerel olarak gösterdiği için vücuda geçen miktar azdır.
• Progesteron türevi ilaçlar — kanamayı durdurmak ya da düzene sokmak için kullanılır. Kalınlaşma tedavisinde en az altı ay kesintisiz kullanılmaları gerekir; ayda yalnızca birkaç gün kullanım bu amaçta etkisiz bulunmuştur.
• Kombine hormonlu yöntemler (hap, bant, vajinal halka) — kan kaybını ve adet ağrısını azaltmada etkilidir; polikistik over sendromunda döngüyü düzenlemek için de kullanılır. İlaçsız aranın kaldırıldığı kullanım biçimleri kanama sıklığını azaltır.
• Yumurtalıkları geçici olarak baskılayan iğneler — miyomu olan ya da diğer tedavilere yanıt vermeyen dirençli kanamalarda kullanılır. Üç-altı aydan uzun sürecekse kemik kaybını önlemek için yanına destek tedavi eklenir.

Cerrahi seçenekler

• Polip veya miyomun kamerayla çıkarılması.
• Rahim iç tabakasının yakılması (ablasyon — iç tabakanın işlevsiz hâle getirilmesi) — çocuk isteği tamamlanmış kadınlarda kanamayı azaltabilir. Ancak rahim iç tabakası kalınlaşmış olanlarda önerilmez: işlem sonrası oluşan yapışıklıklar ileride yapılacak kanser taramalarını olanaksız hâle getirir.
• Rahmin alınması — hücre yapısı bozulmuş kalınlaşmada ilk basamak tedavidir. Hücre yapısı bozulmamış kalınlaşmada ise ilk seçenek değildir; 12 aylık ilaç tedavisine rağmen gerilemeyen ya da tedaviden sonra tekrarlayan durumlarda gündeme gelir. Kapalı yöntem, daha az ağrı ve daha kısa iyileşme sağladığı için açık cerrahiye tercih edilir.

Kansızlık

Ağır adet kanaması olan kadınlarda demir depolarının tükenmesi çok yaygındır. Bu yüzden ilk görüşmede halsizlik, solukluk, nefes darlığı ve çarpıntı sorgulanır. Hafif ve orta dereceli kansızlıkta önce kanamayı azaltan tedavi başlanır. Kan kaybı dolaşımı etkileyecek düzeydeyse hastane şartlarında ağızdan ya da damardan demir desteği, gerekirse kan nakli uygulanır.