LEEP nedir?
LEEP (İngilizce Loop Electrosurgical Excision Procedure), kılavuzlarda LLETZ (Large Loop Excision of the Transformation Zone) adıyla da geçer. Türkçe karşılığı, rahim ağzındaki dönüşüm bölgesinin (transformasyon zonu — hücre değişimlerinin başladığı alan) ince bir elektrocerrahi teli halkasıyla kesilip çıkarılmasıdır.
LEEP bir eksizyonel (cerrahi olarak çıkarma) yöntemdir; yani dokuyu yakıp yok etmez, çıkarır. Bu ayrım önemlidir çünkü çıkarılan doku patolojiye gönderilebilir.
Yakma (ablasyon) yöntemlerinden farkı ne?
Rahim ağzındaki değişiklikler iki şekilde tedavi edilebilir:
- Çıkarma (eksizyon): LEEP/LLETZ, soğuk bıçak konizasyonu, lazer koni biyopsisi.
- Yakma/dondurma (ablasyon): kriyoterapi (dondurma), lazer ablasyonu, termoablasyon.
Amerika Birleşik Devletleri'nde yüksek dereceli hücre değişikliklerinin tedavisinde çıkarma yöntemleri yakma yöntemlerine tercih edilir. Dünya Sağlık Örgütü de LEEP'in ulaşılabilir olduğu yerlerde kriyoterapi yerine LEEP'i önermektedir.
Neden çıkarma tercih ediliyor? LEEP bir doku örneği verir. Bu örnek iki şeyi gösterir: beklenenden daha ileri bir değişiklik olup olmadığını ve cerrahi sınırların temiz olup olmadığını. Sınır durumu, hastalığın kalması ya da tekrarlaması açısından yol gösterici bir bilgidir. Yakma yöntemlerinde bu bilgi elde edilemez.
Yöntemlerin birbirine üstünlüğü konusunda tablo tek yönlü değildir. Rastgele dağıtımlı çalışmaların bir derlemesinde 12. ayda tekrarlama oranı LEEP sonrası %26,6; kriyoterapi sonrası %31,0 bulunmuştur. Başka bir derlemede ise CIN 2–3 tekrarlama oranı hem kriyoterapi hem LEEP sonrası %5,3; soğuk bıçak konizasyonu sonrası %1,4 hesaplanmıştır. İstenmeyen etkiler en çok soğuk bıçak konizasyonunda, sonra LEEP'te, en az kriyoterapide görülmüştür. Cerrahi teknikleri karşılaştıran bir Cochrane derlemesi, tedavi başarısızlığı veya yan etki açısından hiçbir tekniğin açıkça üstün olmadığı sonucuna varmıştır.
LEEP hangi durumlarda yapılır?
1. Yüksek dereceli hücre değişiklikleri (HSIL — CIN 2 ve CIN 3)
CIN 3 doğrudan kanser öncüsü kabul edilir. Gebe olmayan hastalarda her yaşta tedavi önerilir; izlem kabul edilemez.
CIN 2 için de tedavi önerilir. Tek istisna şudur: kişinin tedavinin gelecekteki gebeliklerine etkisine ilişkin endişeleri, kansere ilişkin endişelerinden ağır basıyorsa izlem seçilebilir. Ancak dönüşüm bölgesinin üst sınırı ya da lezyonun (doku değişikliği) tamamı görülemiyorsa, veya rahim ağzı kanalından alınan örnek CIN 2 ve üzerini gösteriyorsa izlem kabul edilmez.
Yüksek dereceli değişikliklerin tedavisinde; üzerine sürülen ilaçlar, tedavi edici aşılar ve benzeri cerrahi dışı yöntemler, klinik araştırma dışında kabul edilebilir değildir.
2. Rahim ağzı kanalındaki bez hücresi değişikliği (AIS)
Biyopside adenokarsinoma in situ (AIS) saptanan tüm hastalarda, gizli bir kanserin dışlanabilmesi için doku çıkarma işlemi önerilir. Bu, rahmin alınması planlanıyor olsa bile geçerlidir.
Çıkarılan parçanın bütün hâlinde olması, sınırların doğru yorumlanabilmesi için tercih edilir. Parçanın kasıtlı olarak bölünmesi — örneğin LEEP'in ardından "şapka" şeklinde ikinci bir kanal örneği alınması — kabul edilebilir değildir. Parça uzunluğunun en az 10 mm olması tercih edilir; gelecekteki gebeliklere etkisi konusunda endişesi olmayan kişilerde bu uzunluk 18–20 mm'ye çıkarılabilir.
3. Biyopsi beklemeden doğrudan tedavi (hızlandırılmış tedavi)
Bazı durumlarda kolposkopik biyopsi ile zaman kaybetmeden doğrudan LEEP yapılması gündeme gelir. Karar, kişinin o andaki CIN 3 ve üzeri hastalık riskine göre verilir:
- Risk %60 ve üzeri → doğrudan tedavi tercih edilir. Örnek: 25 yaş ve üzeri, HPV 16 pozitif ve HSIL hücre sonucu olanlar; hiç taranmamış ya da çok seyrek taranmış olup HPV pozitif HSIL sonucu bulunanlar.
- Risk %25–59 arası → doğrudan tedavi de, kolposkopi ve biyopsi de kabul edilebilir. Örnek: 25 yaş ve üzeri, HPV negatif HSIL; HPV pozitif ASC-H; HPV pozitif AGC sonuçları.
Hızlandırılmış tedavi kararı, özellikle gebelik sonuçlarına etkisi konusunda endişesi olan kişilerde ortak karar verme süreciyle alınmalıdır.
4. İki yıldır süren düşük dereceli değişiklik (CIN 1)
25 yaş ve üzerinde, ardışık kontrollerde en az iki yıldır CIN 1 saptanan kişilerde izlem tercih edilir; tedavi de kabul edilebilir bir seçenektir. Tedavi seçilecekse, dönüşüm bölgesinin ve tüm lezyonların kolposkopide tam olarak görülebilmiş olması gerekir. Bu bir zorunluluk değil, ortak karar verme sonrası kişisel tercihtir.
CIN 1 aslında HPV enfeksiyonunun dokudaki görünümüdür; özellikle genç yaşlarda kendiliğinden gerileme oranları yüksektir.
Her cerrahi işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden ayrıntılı görüş almanız önerilir.
Sık Sorulan Sorular
LEEP ile biyopsi arasındaki fark nedir?
Biyopsi tanı koymak için küçük bir parça alır. LEEP ise dönüşüm bölgesinin tamamını çıkarır; yani hem tedavi eder hem de patolojiye bütün bir doku örneği verir. Bu örnek sayesinde beklenenden ileri bir değişiklik olup olmadığı ve cerrahi sınırların temiz olup olmadığı görülebilir.
CIN 2 çıktı, ameliyat olmak zorunda mıyım?
CIN 2'de kural olarak tedavi önerilir; ancak izlem de gündeme gelebilir — tedavinin gelecekteki gebeliklerinize etkisine dair endişeleriniz kanser endişenizden ağır basıyorsa. Bu bir ortak karar konusudur. İzlemin kabul edilmediği durumlar da vardır: dönüşüm bölgesinin üst sınırı görülemiyorsa veya kanaldan alınan örnek CIN 2 ve üzerini gösteriyorsa izlem seçilemez. CIN 3'te ise gebe olmayanlarda izlem kabul edilmez.
LEEP mi daha iyi, dondurma (kriyoterapi) mi?
Kılavuzlar yüksek dereceli değişikliklerde çıkarma yöntemlerini tercih eder — ama bunun nedeni kesin bir başarı üstünlüğü değildir. Cerrahi teknikleri karşılaştıran bir Cochrane derlemesi, hiçbir tekniğin tedavi başarısızlığı veya yan etki açısından açıkça üstün olmadığı sonucuna varmıştır. LEEP'in asıl kazandırdığı şey, patolojiye gönderilecek doku örneği ve cerrahi sınır bilgisidir; yakma yöntemlerinde bu bilgi elde edilemez.
Rahim ağzıma krem sürerek ya da aşı olarak tedavi olabilir miyim?
Hayır. Yüksek dereceli hücre değişikliklerinde; üzerine sürülen ilaçlar, tedavi edici aşılar ve benzeri cerrahi dışı yöntemler klinik araştırma ortamı dışında kabul edilebilir değildir. Bu, kılavuzların açık ifadesidir.
Biyopsi yapılmadan doğrudan LEEP olur mu?
Bazı durumlarda olur; buna hızlandırılmış tedavi denir. Karar, o andaki CIN 3 ve üzeri hastalık riskine bağlıdır: risk %60 ve üzerindeyse doğrudan tedavi tercih edilir, %25–59 aralığında ise hem doğrudan tedavi hem de önce kolposkopi ve biyopsi kabul edilebilir. Bu karar, özellikle gebelik planınız varsa hekiminizle birlikte verilmelidir.
Çıkarılan dokunun boyutu neden önemli?
Rahim ağzı kanalındaki bez hücresi değişikliğinde (AIS) parçanın bütün hâlinde çıkarılması, sınırların doğru yorumlanabilmesi için tercih edilir. Parça uzunluğunun en az 10 mm olması tercih edilir; gelecekteki gebeliklere etkisi konusunda endişesi olmayanlarda 18–20 mm'ye çıkarılabilir. Parçanın kasıtlı olarak bölünmesi kabul edilebilir değildir.
CIN 1 çıktı, hemen tedavi gerekir mi?
Genellikle hayır. CIN 1, HPV enfeksiyonunun dokudaki görünümüdür ve özellikle genç yaşlarda kendiliğinden gerileme oranı yüksektir. 25 yaş ve üzerinde en az iki yıldır ardışık olarak CIN 1 saptananlarda bile izlem tercih edilir; tedavi ancak ortak karar sonrası kişisel tercih olarak kabul edilebilir bir seçenektir.
Kaynaklar
- ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines for Abnormal Cervical Cancer Screening Tests and Cancer Precursors — Perkins RB ve ark., Journal of Lower Genital Tract Disease, 2020;24(2). Tedavi eşikleri, hızlandırılmış tedavi ölçütleri, CIN 1/CIN 2/CIN 3 ve AIS yönetimi.
- ASCCP Colposcopy Standards — Kolposkopi ve eksizyonel işlemlerin tanımları.
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO) rahim ağzı kanser öncülerinin tedavisine ilişkin öneriler — LEEP'in ulaşılabilir olduğu ortamlarda kriyoterapiye tercih edilmesi.
Bu sayfadaki bilgiler yukarıda belirtilen ulusal ve uluslararası rehberlere dayanılarak hazırlanmıştır. Rehberler güncellendiğinde sayfa içeriği gözden geçirilir.
Muayene ve İletişim Bilgileri
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Kendi durumunuz için hekiminize danışabilirsiniz.
- HekimOp. Dr. Murat Alpay — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
- AdresOp. Dr. Murat Alpay Muayenehanesi, Tekelioğlu Cd. No:51 B Kat:2, Filo Apt., 07160 Muratpaşa / Antalya
- Telefon0505 351 77 88
- SaatlerPazartesi – Cumartesi 09:00 – 18:00 · Pazar kapalı