Folik asit
Folik asit, bebekte omurga ve beyin gelişim kusurlarının riskini azaltmak için kullanılır. İki farklı doz vardır ve hangisinin size uygun olduğunu hekiminiz belirler.
Standart doz
Gebelik planlayan herkese günde 400 mikrogram önerilir. Gebelikten önce başlanır ve gebeliğin ilk 12 haftası boyunca sürdürülür.
Yüksek doz
Aşağıdaki durumlardan biri varsa günde 5 miligram gerekir ve gebelikten en az 1–3 ay önce başlanmalıdır:
- Kendinizde, eşinizde, önceki gebeliklerinizde ya da ailenizde omurga/beyin gelişim kusuru öyküsü
- Fazla kilo (vücut kitle indeksi 30'un üzerinde)
- Geçirilmiş obezite cerrahisi
- Şeker hastalığı
- Sara hastalığı ve buna yönelik ilaç kullanımı
- Orak hücreli kansızlık ya da akdeniz anemisi
Sık yapılan bir hata: Nedeni açıklanamayan yineleyen düşük öyküsü olan kişilerde — yukarıdaki özel durumlar yoksa — yüksek doz folik asit rutin olarak önerilmez.
İyot
Gebelikten 3 ay önce başlanarak günde 150 mikrogram iyot desteği önerilir. Toplam günlük alımın 500 mikrogramı aşmaması gerekir.
Aşılar
Aşı durumunun gebelikten önce gözden geçirilmesi kritiktir, çünkü bazı aşılar gebelikte yapılamaz.
Gebelikte yapılamayan aşılar
- Kızamık-kızamıkçık-kabakulak ve suçiçeği aşıları canlı virüs içerdiği için gebelikte uygulanamaz.
- Bağışıklığı olmayanların bu aşıları gebelikten önce tamamlaması ve aşıdan sonra en az 1 ay gebelikten kaçınması gerekir.
Kaygıyı gidermek için önemli bir bilgi: Farkında olmadan gebeyken canlı aşı yapılmış olması, gebeliği sonlandırma nedeni değildir.
Gebelikte de güvenle yapılabilenler
- Grip ve COVID-19 aşıları gebelik öncesinde ya da gebeliğin herhangi bir döneminde güvenle yapılabilir.
- Boğmaca aşısının her gebelikte yinelenmesi istenir.
Süregelen hastalıklar ve ilaçlar
Gebelik planlandığında kullanılan tüm ilaçlar gözden geçirilir; bebeğe zarar verebilecek olanlar güvenli seçeneklerle değiştirilir.
Sara hastalığı
İlaçların türü ve dozu uzman eşliğinde gözden geçirilmelidir. Bazı etken maddeler bebekte gelişim sorunları açısından daha yüksek risk taşır; çoklu ilaç kullanımı gebelik öncesinde en aza indirilir ve mümkünse tek ilaca geçilir.
Kritik uyarı: Sara ilaçları hiçbir zaman hekime danışmadan aniden bırakılmamalıdır. Nöbet geçirmek, ilacın kendisinden daha büyük risk oluşturabilir.
Tiroit hastalığı
Tiroit bezi az çalışan kişilerde ilaç dozu, gebelik öncesinde hedef değere getirilecek biçimde ayarlanır.
Gebelik planı başlar başlamaz değiştirilmesi gereken ilaçlar
- Bazı tansiyon ve böbrek ilaçları (ACE inhibitörleri ve benzeri grup)
- Orak hücreli kansızlıkta kullanılan bazı ilaçlar
- Akdeniz anemisinde kullanılan ağızdan demir bağlayıcılar — 3 ay önce bırakılmalıdır
- Kemik erimesi ilaçları
Bu değişiklikler kendi başınıza değil, hekiminizle yapılır.
Kilo
Fazla kilo
Vücut kitle indeksinin 30'un üzerinde olması; düşük, gebelik zehirlenmesi, gebelik şekeri, pıhtı, ölü doğum ve bebekte gelişim kusuru riskini artırır.
İyi haber şu: gebelik öncesinde verilen kilo, gebelik zehirlenmesi, ölü doğum ve iri bebek riskini doğrudan azaltır ve önceki sezaryen sonrası normal doğum şansını artırır.
Kilo vermeye yardımcı ilaçların gebelikte kullanılması önerilmez. Bu nedenle kilo çalışması gebelikten önce planlanmalıdır.
Aşırı zayıflık
Vücut kitle indeksinin 18,5'in altında olması da ilk üç ayda düşük riskini ve bebekte büyüme geriliği olasılığını artırır. Kilo dengesinin sağlanması her iki yönde de önemlidir.
Sigara ve alkol
- Sigara, plasenta yetersizliği, erken doğum ve ölü doğum için değiştirilebilir en önemli risk etkenidir. Gebelik planlanırken her iki eşin de bırakması güçlü biçimde önerilir — babada sperm DNA hasarını önlemek için.
- Alkol, gebelik kaybı ve bebekte kalıcı zihinsel ve bedensel hasar için kanıtlanmış bir risk etkenidir. Gebelik planlanırken tümüyle bırakılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Folik asidi ne zaman ve ne kadar almalıyım?
Standart öneri günde 400 mikrogramdır; gebelikten önce başlanır ve gebeliğin ilk 12 haftası boyunca sürdürülür. Ancak bazı durumlarda günde 5 miligram gerekir ve gebelikten en az 1–3 ay önce başlanmalıdır. Hangisinin size uygun olduğunu hekiminiz belirler.
Yüksek doz folik asit kimlere gerekir?
Kendinizde, eşinizde, önceki gebeliklerinizde ya da ailenizde omurga/beyin gelişim kusuru öyküsü varsa; fazla kilo (vücut kitle indeksi 30 üzeri), geçirilmiş obezite cerrahisi, şeker hastalığı, sara hastalığı ve ilaç kullanımı, orak hücreli kansızlık ya da akdeniz anemisi varsa.
Düşük yaptım, yüksek doz folik asit almalı mıyım?
Nedeni açıklanamayan yineleyen düşük öyküsünde — yukarıdaki özel durumlar (şeker hastalığı, sara vb.) yoksa — yüksek doz folik asit rutin olarak önerilmez. Bu sık yapılan bir hatadır.
Hangi aşıları gebelikten önce yaptırmalıyım?
Kızamık-kızamıkçık-kabakulak ve suçiçeği aşıları canlı virüs içerir ve gebelikte uygulanamaz. Bağışıklığınız yoksa bunları gebelikten önce tamamlamanız ve aşıdan sonra en az 1 ay gebelikten kaçınmanız gerekir. Grip ve COVID-19 aşıları ise gebelik öncesinde ya da sırasında güvenle yapılabilir; boğmaca aşısı her gebelikte yinelenir.
Gebe olduğumu bilmeden aşı oldum, ne yapmalıyım?
Öncelikle şunu bilin: farkında olmadan gebeyken canlı aşı yapılmış olması gebeliği sonlandırma nedeni değildir. Durumu hekiminize bildirin; izlem planınız buna göre yapılır.
Sara ilacımı bırakmalı mıyım?
Kesinlikle kendi başınıza bırakmayın. Sara ilaçları hiçbir zaman hekime danışmadan aniden bırakılmamalıdır — nöbet geçirmek, ilacın kendisinden daha büyük risk oluşturabilir. Doğru yol, gebelik planlanırken uzman eşliğinde ilaç türünün ve dozunun gözden geçirilmesidir.
Kilo vermem gerekiyorsa ne zaman vermeliyim?
Gebelikten önce. Gebelik öncesinde verilen kilo; gebelik zehirlenmesi, ölü doğum ve iri bebek riskini doğrudan azaltır ve önceki sezaryen sonrası normal doğum şansını artırır. Ayrıca kilo vermeye yardımcı ilaçların gebelikte kullanılması önerilmez — bu da hazırlığın önceden yapılmasını gerektirir.
Zayıf olmak da risk mi?
Evet. Vücut kitle indeksinin 18,5'in altında olması ilk üç ayda düşük riskini ve bebekte büyüme geriliği olasılığını artırır. Kilo dengesi her iki yönde de önemlidir.
Eşimin de bir şey yapması gerekiyor mu?
Evet, özellikle sigara konusunda. Sigara plasenta yetersizliği, erken doğum ve ölü doğum için değiştirilebilir en önemli risk etkenidir ve gebelik planlanırken her iki eşin de bırakması önerilir — babada sperm DNA hasarını önlemek için. Alkol de gebelik planlanırken tümüyle bırakılmalıdır.
Kaynaklar
- RCOG kılavuzları — gebelikte obezite, epilepsi, tiroit hastalıkları, orak hücreli anemi ve talasemi yönetimi; gebelik öncesi ilaç gözden geçirme ve aşılama önerileri.
- ESHRE Tekrarlayan Gebelik Kaybı Kılavuzu (2022 güncellemesi) — açıklanamayan yineleyen düşükte yüksek doz folik asidin yeri.
- Gebelik öncesi folik asit ve iyot desteğine ilişkin ulusal ve uluslararası öneriler.
Bu sayfadaki bilgiler yukarıda belirtilen ulusal ve uluslararası rehberlere dayanılarak hazırlanmıştır. Rehberler güncellendiğinde sayfa içeriği gözden geçirilir.
Muayene ve İletişim Bilgileri
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Kendi durumunuz için hekiminize danışabilirsiniz.
- HekimOp. Dr. Murat Alpay — Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
- AdresOp. Dr. Murat Alpay Muayenehanesi, Tekelioğlu Cd. No:51 B Kat:2, Filo Apt., 07160 Muratpaşa / Antalya
- Telefon0505 351 77 88
- SaatlerPazartesi – Cumartesi 09:00 – 18:00 · Pazar kapalı